Previous Verse

Shloka 310

(प्रत्याजग्मु: सरथा: सानुयात्रा: सर्वे: सार्थ सूतपौरोगवैस्ते । ततो युयुर्दवतवने नृवीरा निस्तीर्यवं वनवासं समग्रम्‌ ।।) इस प्रकार वनवासकी पूरी अवधि बिताकर वे नरवीर पाण्डव अपने रथ, अनुचर, सूत तथा रसोइयोंके साथ पुनः द्वैतवनमें लौट आये ।। इति श्रीमहा भारते वनपर्वणि कुण्डलाहरणपर्वणि कवचकुण्डलदाने दशाधिकत्रिशततमो<थध्याय:

vaiśampāyana uvāca |

pratyājagmuḥ sarathāḥ sānuyātrāḥ sarvaiḥ sārtha-sūta-paurogavaiḥ te |

tato yuyur dvaitavane nṛvīrā nistīryaivaṁ vanavāsaṁ samagram ||

Vaiśampāyana said: Having completed the entire term of their forest-exile, those heroic men returned—together with their chariots and attendants, and accompanied by their charioteers and household staff. Thereafter the Pāṇḍava heroes came again to the Dvaita forest, having fully endured the whole discipline of living in the wilderness.

प्रत्याजग्मुःreturned, came back
प्रत्याजग्मुः:
TypeVerb
Rootप्रति-आ-गम् (गच्छ्)
Formलिट् (परिपूर्णभूत/परफेक्ट), परस्मैपद, प्रथम, बहुवचन
सरथाःhaving chariots, with chariots
सरथाः:
Karta
TypeAdjective
Rootस-रथ
Formपुं, प्रथमा, बहुवचन
सानुयात्राःwith attendants/followers
सानुयात्राः:
Karta
TypeAdjective
Rootस-अनुयात्रा
Formपुं, प्रथमा, बहुवचन
सर्वेall
सर्वे:
Karta
TypeAdjective
Rootसर्व
Formपुं, प्रथमा, बहुवचन
सार्थम्together, along with
सार्थम्:
TypeIndeclinable
Rootस-अर्थ
सूतwith charioteers
सूत:
Karana
TypeNoun
Rootसूत
Formपुं, तृतीया, बहुवचन
पौरोगवैःwith cooks/servants (pāuroga-va)
पौरोगवैः:
Karana
TypeNoun
Rootपौरोगव
Formपुं, तृतीया, बहुवचन
तेthey
ते:
Karta
TypePronoun
Rootतद्
Formपुं, प्रथमा, बहुवचन
ततःthen, thereafter
ततः:
TypeIndeclinable
Rootततः
युयुःwent
युयुः:
TypeVerb
Rootया (याति)
Formलिट् (परिपूर्णभूत/परफेक्ट), परस्मैपद, प्रथम, बहुवचन
द्वैतवनेin/into the Dvaita forest
द्वैतवने:
Adhikarana
TypeNoun
Rootद्वैतवन
Formनपुं, सप्तमी, एकवचन
नृवीराःheroic men, man-heroes
नृवीराः:
Karta
TypeNoun
Rootनृवीर
Formपुं, प्रथमा, बहुवचन
निस्तीर्यhaving crossed/finished (having passed through)
निस्तीर्य:
TypeVerb
Rootनिस्-तॄ (तॄ/तॄण्)
Formल्यप् (क्त्वा-प्रत्यय, अव्ययभाव), कर्तरि
वनवासम्the forest-exile
वनवासम्:
Karma
TypeNoun
Rootवनवास
Formपुं, द्वितीया, एकवचन
समग्रम्entire, complete
समग्रम्:
Karma
TypeAdjective
Rootसमग्र
Formपुं, द्वितीया, एकवचन

वैशम्पायन उवाच

V
Vaiśampāyana
P
Pāṇḍavas
D
Dvaitavana (Dvaita forest)
C
chariots (ratha)
C
charioteers (sūta)
R
retinue/household staff (paurogava)