Next Verse

Shloka 1

भद्रवटगमनम् — स्कन्देन महिषदानवनिग्रहः

Bhadravaṭa Procession and Skanda’s Neutralization of Mahiṣa

#::73:.8 #::3:.:7 () हि २ 7 ३. “अग्नीषोमावुपांशु यष्टव्यावजामित्वाय” इस श्रुतिमें अग्नि और सोमको उपांशु मन्त्रोच्चारणपूर्वक आज्यभाग अर्पण करनेका विधान है। यहाँ सोमके साथ जिस अग्निको आज्यभागका अधिकारी बताया गया है

mārkaṇḍeya uvāca |

kāśyapo hāṭha-vāsiṣṭhaḥ prāṇaś ca prāṇa-putrakaḥ |

agnir āṅgirasaś caiva cyavanas triṣu-varcakaḥ ||

Markandeya said: “O Yudhiṣṭhira, these are the five sacred fires: Kāśyapa (son of Kaśyapa), Hāṭha-Vāsiṣṭha (son of Vasiṣṭha), Prāṇa (and Prāṇaputraka), Agni of the Āṅgirasa line, and Cyavana, the three-radiant one. Thus is described the origin and lineage of the Pañcajana fires.”

मार्कण्डेयःMarkandeya
मार्कण्डेयः:
Karta
TypeNoun
Rootमार्कण्डेय
FormMasculine, Nominative, Singular
उवाचsaid
उवाच:
TypeVerb
Rootवच्
FormPerfect, 3rd, Singular, Parasmaipada
काश्यपःKāśyapa
काश्यपः:
Karta
TypeNoun
Rootकाश्यप
FormMasculine, Nominative, Singular
and
:
TypeIndeclinable
Root
वासिष्ठःVāsiṣṭha
वासिष्ठः:
Karta
TypeNoun
Rootवासिष्ठ
FormMasculine, Nominative, Singular
प्राणःPrāṇa (name)
प्राणः:
Karta
TypeNoun
Rootप्राण
FormMasculine, Nominative, Singular
and
:
TypeIndeclinable
Root
प्राणपुत्रकःPrāṇaputraka (son of Prāṇa; name)
प्राणपुत्रकः:
Karta
TypeNoun
Rootप्राणपुत्रक
FormMasculine, Nominative, Singular
अग्निःAgni (fire; name)
अग्निः:
Karta
TypeNoun
Rootअग्नि
FormMasculine, Nominative, Singular
आङ्गिरसःĀṅgirasa (of Aṅgiras; name)
आङ्गिरसः:
Karta
TypeNoun
Rootआङ्गिरस
FormMasculine, Nominative, Singular
and
:
TypeIndeclinable
Root
एवindeed/also
एव:
TypeIndeclinable
Rootएव
च्यवनःCyavana
च्यवनः:
Karta
TypeNoun
Rootच्यवन
FormMasculine, Nominative, Singular
त्रिषुin/among three
त्रिषु:
Adhikarana
TypeAdjective
Rootत्रि
FormMasculine/Neuter, Locative, Plural
वर्चकःTrivarcaka (name; lit. 'having brilliance')
वर्चकः:
Karta
TypeNoun
Rootवर्चक
FormMasculine, Nominative, Singular

मार्कण्डेय उवाच

M
Mārkaṇḍeya
Y
Yudhiṣṭhira
K
Kāśyapa
V
Vasiṣṭha
P
Prāṇa
P
Prāṇaputraka
A
Agni (Āṅgirasa)
A
Aṅgiras
C
Cyavana
T
Triṣuvarcaka (epithet/name)

Educational Q&A

The verse frames sacred fire not merely as a physical element but as a lineage-bearing, ritually authoritative principle. By naming distinct ‘fires’ with genealogical identities, it reinforces dharma as continuity—ritual order preserved through recognized origins and proper transmission.

Mārkaṇḍeya, speaking to Yudhiṣṭhira, begins a description of the origin and descendants of a set of five sacred fires (pañcajana/pāñcajana). He lists the five by name and lineage, setting up a broader account of their emergence and succession.