Shloka 6
Āpad-dharma and Discernment in Livelihood (आपद्धर्मे विज्ञानबलम्)
Devanagari script
उपयातो नरव्यात्र लोकपालो यमस्तदा | तमपश्यत् सुतपसमृषिं वै गौतमं तदा
Translation
Then Yama, the Lokapāla, approached. There he beheld the rishi Gautama, a sage of profound austerity.
Word by Word
उपयातःhaving come/arrived
उपयातः:
Karta
TypeVerb
Rootउप-या (धातु) / उपयात (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formक्त (past passive participle, used actively), पुं, प्रथमा, एकवचन
नरव्याघ्रःtiger among men (best of men)
नरव्याघ्रः:
Karta
TypeNoun
Rootनरव्याघ्र (प्रातिपदिक)
Formपुं, प्रथमा, एकवचन
लोकपालःguardian of the world
लोकपालः:
Karta
TypeNoun
Rootलोकपाल (प्रातिपदिक)
Formपुं, प्रथमा, एकवचन
यमःYama
यमः:
Karta
TypeNoun
Rootयम (प्रातिपदिक)
Formपुं, प्रथमा, एकवचन
तदाthen
तदा:
TypeIndeclinable
Rootतदा
तम्him
तम्:
Karma
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम)
Formपुं, द्वितीया, एकवचन
अपश्यत्saw
अपश्यत्:
TypeVerb
Rootदृश् (धातु)
Formलङ् (imperfect/past), प्रथम, एकवचन, परस्मैपद
सुतपसम्of good austerity / well-austere
सुतपसम्:
Karma
TypeAdjective
Rootसुतपस् (प्रातिपदिक)
Formपुं, द्वितीया, एकवचन
ऋषिम्sage
ऋषिम्:
Karma
TypeNoun
Rootऋषि (प्रातिपदिक)
Formपुं, द्वितीया, एकवचन
वैindeed
वै:
TypeIndeclinable
Rootवै
गौतमम्Gautama
गौतमम्:
Karma
TypeNoun
Rootगौतम (प्रातिपदिक)
Formपुं, द्वितीया, एकवचन
तदाthen
तदा:
TypeIndeclinable
Rootतदा
Speaker
भीष्म उवाच
Character Dynamics
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Geographic Context
Meter (Chandas)
Sandhi Notes