Previous Verse

Shloka 176

द्रोणेन दुर्योधनस्य कवचबन्धनम् — Drona’s Mantra-Bound Armor for Duryodhana

छिन्नप्ररोहणं दुग्धं पात्रमौदुम्बरं शुभम्‌ । उस समय गोरूपधारिणी पृथ्वी वात्सल्य-स्नेहसे परिपूर्ण हो बछड़े, दुहनेवाले और दुग्धपात्रकी इच्छा करती हुई खड़ी हो गयी। वनस्पतियोंमेंसे खिला हुआ शालवृक्ष बछड़ा हो गया। पाकरका पेड़ दुहनेवाला बन गया। गूलर सुन्दर दुग्धपात्रका काम देने लगा। कटनेपर पुन: पनप जाना यही दूध था

chinnaprarohaṇaṃ dugdhaṃ pātram audumbaraṃ śubham |

Nārada said: “The milk was that which sprouts again after being cut; and the auspicious vessel for that milk was an udumbara (cluster-fig) bowl.” Here the Earth, as a cow filled with maternal affection, stands seeking a calf, a milker, and a vessel, so her bounty may be drawn in dharma; the “milk” signifies renewable sustenance—taken without destroying its source.

छिन्नcut, severed
छिन्न:
Karta
TypeAdjective
Rootछिद् (क्त)
FormNeuter, Nominative, Singular
प्ररोहणम्sprouting again, regrowth
प्ररोहणम्:
Karta
TypeNoun
Rootप्ररोहण (प्र + रुह् + ल्युट्)
FormNeuter, Nominative, Singular
दुग्धम्milk
दुग्धम्:
Karta
TypeNoun
Rootदुग्ध (दुह्/दोह् + क्त)
FormNeuter, Nominative, Singular
पात्रम्vessel, container
पात्रम्:
Karta
TypeNoun
Rootपात्र
FormNeuter, Nominative, Singular
औदुम्बरम्made of udumbara (fig wood)
औदुम्बरम्:
Karta
TypeAdjective
Rootऔदुम्बर (उदुम्बर-सम्बन्धिन्)
FormNeuter, Nominative, Singular
शुभम्auspicious, beautiful
शुभम्:
Karta
TypeAdjective
Rootशुभ
FormNeuter, Nominative, Singular

नारद उवाच

N
Nārada
P
Pṛthivī (Earth) as a cow
U
Udumbara (cluster-fig) vessel
Ś
Śāla tree (as calf, per the prose context)
P
Pākara tree (as milker, per the prose context)