Previous Verse
Next Verse

Shloka 69

सीदन्‌ रुधिरसिक्तश्न रथोपस्थ उपाविशत्‌ | सूतेनापह्वतस्तूर्ण द्रोणपुत्राद रथान्तरम्‌,कवच छिज्न-भिन्न हो जानेसे शूरवीर सात्यकि अंकुशोंकी मार खाये हुए हाथीके समान व्यथित हो उठे। उनके घावोंसे अधिक रक्त बह रहा था। वे शिथिल एवं खूनसे लथपथ हो धनुष-बाण छोड़कर रथके पिछले भागमें बैठ गये। तब सारथि तुरंत ही उन्हें द्रोणपुत्रके पाससे दूसरे रथीके पास हटा ले गया

sīdan rudhira-siktaḥ śna rathopasthe upāviśat | sūtenāpahvatas tūrṇaṁ droṇaputrād rathāntaram ||

Sañjaya said: Exhausted and drenched in blood, he sat down upon the chariot-seat. At the charioteer’s urgent call, he was swiftly driven away from Droṇa’s son toward another chariot.

सीदन्sinking down, becoming faint
सीदन्:
Karta
TypeVerb
Rootसद् (सीद्)
Formशतृ-प्रत्यय (वर्तमान कृदन्त), पुं, प्रथमा, एकवचन
रुधिरblood
रुधिर:
Karma
TypeNoun
Rootरुधिर
Formनपुं, प्रथमा, एकवचन
सिक्तःsmeared/drenched
सिक्तः:
Karta
TypeAdjective
Rootसिच् (सिक्त)
Formक्त-प्रत्यय (भूतकृदन्त), पुं, प्रथमा, एकवचन
रथोपस्थेon the chariot-seat/platform
रथोपस्थे:
Adhikarana
TypeNoun
Rootरथोपस्थ (रथ + उपस्थ)
Formपुं, सप्तमी, एकवचन
उपाविशत्sat down
उपाविशत्:
Karta
TypeVerb
Rootउप-विश्
Formलङ् (अनद्यतनभूत), प्रथम, एकवचन
सूतेनby the charioteer
सूतेन:
Karana
TypeNoun
Rootसूत
Formपुं, तृतीया, एकवचन
अपह्वतःof (him) calling/urging
अपह्वतः:
Karta
TypeVerb
Rootअप-ह्वा (अपह्वत्)
Formशतृ-प्रत्यय (वर्तमान कृदन्त), पुं, षष्ठी, एकवचन
तूर्णम्quickly
तूर्णम्:
TypeIndeclinable
Rootतूर्ण
Formक्रियाविशेषण
द्रोणपुत्रात्from Drona's son (Ashvatthaman)
द्रोणपुत्रात्:
Apadana
TypeNoun
Rootद्रोणपुत्र (द्रोण + पुत्र)
Formपुं, पञ्चमी, एकवचन
रथान्तरम्another chariot / a different chariot-position
रथान्तरम्:
Karma
TypeNoun
Rootरथान्तर (रथ + अन्तर)
Formनपुं, द्वितीया, एकवचन

संजय उवाच

S
Sañjaya
D
Droṇa’s son (Aśvatthāman)
C
charioteer (sūta)
C
chariot (ratha)

Educational Q&A

Even in a dharmic war, discernment matters: when a warrior is incapacitated, withdrawing under a charioteer’s guidance is not cowardice but a responsible choice that preserves life and enables future duty.

A blood-soaked, exhausted warrior collapses onto the chariot-seat; the charioteer quickly drives him away from Droṇa’s son (Aśvatthāman) toward another chariot position, removing him from immediate danger.