Next Verse

Shloka 1

प्राग्ज्योतिषे वज्रदत्त-धनंजय-समागमः

Vajradatta Confronts Dhanaṃjaya at Prāgjyotiṣa

इस प्रकार श्रीमह्याभारत आश्वमेधिकपर्वके अन्तर्गत अनुगीतापर्वरमें अ्जुनिके द्वारा अश्वका अनुसरणविषयक तिह्तत्तववाँ अध्याय पूरा हुआ ॥/ ७३ ॥। अपने-आप बछ। आर: 2 चतु:सप्ततितमो< ध्याय: अर्जुनके द्वारा त्रिगर्तोंकी पराजय वैशम्पायन उवाच त्रिगर्तैरभवद्‌ युद्ध कुतवैरै: किरीटिन: । महारथसमज्ञातैहतानां पुत्रनप्तृभि:,वैशम्पायनजी कहते हैं--राजन! कुरुक्षेत्रके युद्धमें जो त्रिगर्त वीर मारे गये थे, उनके महारथी पुत्रों और पौत्रोंने किरीटधारी अर्जुनके साथ वैर बाँध लिया था। त्रिगर्तदेशमें जानेपर अर्जुनका उन त्रिगर्तोंक साथ घोर युद्ध हुआ था

vaiśampāyana uvāca | trigartair abhavad yuddhaṃ kṛtavairair kirīṭinaḥ | mahāratha-samājñātaiḥ hatānāṃ putra-naptṛbhiḥ ||

Vaiśampāyana said: O King, the Trigartas—whose warriors had been slain in the Kurukṣetra war—nurtured a settled enmity toward Arjuna, the diadem-wearing hero. Their sons and grandsons, renowned as great chariot-fighters, took up that inherited feud, and when Arjuna came into the Trigarta country, a fierce battle arose between him and those Trigartas. The passage frames how unresolved grief and vengeance perpetuate violence across generations, even after a great war has ended.

वैशम्पायनःVaiśampāyana
वैशम्पायनः:
Karta
TypeNoun
Rootवैशम्पायन
FormMasculine, Nominative, Singular
उवाचsaid
उवाच:
Karta
TypeVerb
Rootवच्
FormPerfect, Third, Singular
त्रिगर्तैःby the Trigartas
त्रिगर्तैः:
Karana
TypeNoun
Rootत्रिगर्त
FormMasculine, Instrumental, Plural
अभवत्was / happened
अभवत्:
Karta
TypeVerb
Rootभू
FormImperfect, Third, Singular
युद्धम्battle
युद्धम्:
Karta
TypeNoun
Rootयुद्ध
FormNeuter, Nominative, Singular
कृतवैरैःby those who had made enmity
कृतवैरैः:
Karana
TypeAdjective
Rootकृतवैर
FormMasculine, Instrumental, Plural
किरीटिनःof the diadem-wearer (Arjuna)
किरीटिनः:
Adhikarana
TypeNoun
Rootकिरीटिन्
FormMasculine, Genitive, Singular
महारथसमज्ञातैःby those recognized/known as great chariot-warriors
महारथसमज्ञातैः:
Karana
TypeAdjective
Rootमहारथ-समज्ञात
FormMasculine, Instrumental, Plural
हतानाम्of the slain
हतानाम्:
Adhikarana
TypeAdjective
Rootहत
FormMasculine, Genitive, Plural
पुत्रनप्तृभिःby (their) sons and grandsons
पुत्रनप्तृभिः:
Karana
TypeNoun
Rootपुत्र-नप्तृ
FormMasculine, Instrumental, Plural

वैशम्पायन उवाच

V
Vaiśampāyana
A
Arjuna (Kirīṭin)
T
Trigartas
K
Kurukṣetra
T
Trigarta (country/region)

Educational Q&A

The verse highlights how vengeance, when treated as a duty of lineage, keeps war alive even after a major conflict ends; ethical restraint and closure are implied as necessary to prevent inherited hatred from renewing violence.

After the Kurukṣetra war, the Trigartas—specifically the sons and grandsons of those killed—bear enmity toward Arjuna and engage him in a fierce battle when he comes to their region.