Shloka 72
महादेव्याः आविर्भाव-रूपान्तर-विहारवर्णनम्
Manifestation, Forms, and Divine Play of the Mahādevī
Devanagari script
गृहानिष्टकरान्वापि नागाखुबलिवृश्चिकान् / एतद्गृहाश्रमस्थानां क्रियाफलमभीप्सताम् / मनःसंकल्पसिद्धानां महतां शिववर्चसाम्
Transliteration
gṛhāniṣṭakarānvāpi nāgākhubalivṛścikān / etadgṛhāśramasthānāṃ kriyāphalamabhīpsatām / manaḥsaṃkalpasiddhānāṃ mahatāṃ śivavarcasām
Translation
Even regarding serpents, mice, sacrificial insects, and scorpions that bring harm to the home—this is the ordained fruit of action for householders who seek ritual results, and for the great ones perfected by mental resolve, radiant with Śiva’s splendor.
Word by Word
गृह-अनिष्ट-करान्those causing harm in the house
गृह-अनिष्ट-करान्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootगृह (प्रातिपदिक) + अनिष्ट (प्रातिपदिक) + कर (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष (कर्मधारय-सम्भव): ‘गृहे अनिष्टं कुर्वन्ति ये’; पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), बहुवचन
वाor
वा:
Sambandha (सम्बन्ध/विकल्प)
TypeIndeclinable
Rootवा (अव्यय)
Formअव्यय; विकल्पार्थक (or)
अपिalso
अपि:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चयार्थक (also/even)
नाग-अखु-बलि-वृश्चिकान्snakes, mice, (bali-creatures), scorpions
नाग-अखु-बलि-वृश्चिकान्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootनाग (प्रातिपदिक) + अखु (प्रातिपदिक) + बलि (प्रातिपदिक) + वृश्चिक (प्रातिपदिक)
Formसमुच्चयार्थक द्वन्द्व (snake+mouse+‘bali’(lizard/creature; पाठानुसार) + scorpion); पुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन
एतत्this
एतत्:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; अत्र ‘एतत् (this)’—वाक्ये विषय-निर्देश
गृह-आश्रम-स्थानाम्of those dwelling in the householder stage
गृह-आश्रम-स्थानाम्:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootगृह (प्रातिपदिक) + आश्रम (प्रातिपदिक) + स्थान (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष: ‘गृहाश्रमे स्थिताः’ (locative relation); पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), बहुवचन
क्रिया-फलम्the fruit of the act
क्रिया-फलम्:
Karma/Pradhāna (कर्म/विधेय)
TypeNoun
Rootक्रिया (प्रातिपदिक) + फल (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष (षष्ठी): ‘क्रियायाः फलम्’; नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन
अभीप्सताम्of those desiring
अभीप्सताम्:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeAdjective
Rootअभि + ईप्स् (धातु) → अभीप्सत् (कृदन्त)
Formशतृ-प्रत्ययान्त वर्तमानकृदन्त; पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), बहुवचन; ‘desiring’
मनः-संकल्प-सिद्धानाम्of those accomplished by mere intention
मनः-संकल्प-सिद्धानाम्:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeAdjective
Rootमनस् (प्रातिपदिक) + संकल्प (प्रातिपदिक) + सिद्ध (प्रातिपदिक/कृदन्त)
Formतत्पुरुष: ‘मनःसंकल्पेन सिद्धाः’ (instrumental relation); पुंलिङ्ग, षष्ठी, बहुवचन
महताम्of the great ones
महताम्:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeAdjective
Rootमहत् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), बहुवचन
शिव-वर्चसाम्of those with Shiva-like radiance
शिव-वर्चसाम्:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeAdjective
Rootशिव (प्रातिपदिक) + वर्चस् (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष (षष्ठी/कर्मधारय-सम्भव): ‘शिवस्य वर्चः’/‘शिवं वर्चः यस्य’; पुंलिङ्ग, षष्ठी, बहुवचन