Shloka 58
महादेव्याः आविर्भाव-रूपान्तर-विहारवर्णनम्
Manifestation, Forms, and Divine Play of the Mahādevī
Devanagari script
आपत्सु ब्राह्मणो मांसं मेध्यमश्नन्न दोषभाक् / विहितानि तु कार्याणि प्रतिषिद्धानि वर्जयेत्
Transliteration
āpatsu brāhmaṇo māṃsaṃ medhyamaśnanna doṣabhāk / vihitāni tu kāryāṇi pratiṣiddhāni varjayet
Translation
In times of distress, a Brahmin who eats pure (fit-for-rite) meat incurs no fault. Yet he should perform what is enjoined and avoid what is forbidden.
Word by Word
आपत्सुin times of distress
आपत्सु:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootआपद् (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), बहुवचन; locative plural; अर्थे—‘आपत्तिषु’
ब्राह्मणःa Brahmin
ब्राह्मणः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootब्राह्मण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; nominative singular
मांसम्meat
मांसम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootमांस (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; accusative singular
मेध्यम्pure/fit (for offering)
मेध्यम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootमेध्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; adjective agreeing with ‘मांसम्’
अश्नन्eating
अश्नन्:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Rootअश् (धातु)
Formवर्तमानकृदन्त (शतृ/शतृन्त), प्रथमा, एकवचन, पुंलिङ्ग; present active participle ‘eating’ (agreeing with ब्राह्मणः)
दोषभाक्incurring fault / blameworthy
दोषभाक्:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootदोष + भाज् (धातु)
Formतत्पुरुष-समास (दोषस्य भाक्); कृदन्त-प्रातिपदिक ‘भाक्’ (भाज् धातोः), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; predicate adjective
विहितानिprescribed
विहितानि:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootवि + धा (धातु)
Formभूतकृदन्त (क्त/PPP) ‘विहित’; नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, बहुवचन; here as adjective to ‘कार्याणि’
तुbut/indeed
तु:
Sambandha (सम्बन्ध/वाक्यसम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय; निपात/particle; contrast/emphasis
कार्याणिduties/acts to be done
कार्याणि:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootकार्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), बहुवचन; accusative plural
प्रतिषिद्धानिforbidden
प्रतिषिद्धानि:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootप्रति + सिध् (धातु)
Formभूतकृदन्त (क्त/PPP) ‘प्रतिषिद्ध’; नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन; adjective to an implied ‘कार्याणि’/‘कर्माणि’
वर्जयेत्should avoid
वर्जयेत्:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootवृज्/वर्ज् (धातु)
Formविधिलिङ् (optative/विधिलिङ्), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; ‘should avoid’