Shloka 42
महादेव्याः आविर्भाव-रूपान्तर-विहारवर्णनम्
Manifestation, Forms, and Divine Play of the Mahādevī
Devanagari script
शतब्राह्मणभृत्यर्थं ब्राह्मणो ब्राह्मणं तु वा / पञ्चब्रह्मविदामर्थे त्रैश्यमेकं तु दण्डयेत्
Transliteration
śatabrāhmaṇabhṛtyarthaṃ brāhmaṇo brāhmaṇaṃ tu vā / pañcabrahmavidāmarthe traiśyamekaṃ tu daṇḍayet
Translation
For the support of a hundred Brahmin dependents, a Brahmin may even punish a Brahmin; and for the sake of five knowers of Brahman, one Vaishya should be punished.
Word by Word
शतब्राह्मणभृत्यर्थम्for the sake of (supporting) a hundred Brahmin attendants
शतब्राह्मणभृत्यर्थम्:
Prayojana (प्रयोजन/Purpose)
TypeNoun
Rootशत + ब्राह्मण + भृत्य + अर्थ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; तत्पुरुष (शतं ब्राह्मणानां भृत्यानाम् अर्थः = for the sake of maintaining a hundred Brahmin attendants)
ब्राह्मणःa Brahmin
ब्राह्मणः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootब्राह्मण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
ब्राह्मणम्a Brahmin
ब्राह्मणम्:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootब्राह्मण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन
तुbut/indeed
तु:
Sambandha (सम्बन्ध/Particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formविरोध/विशेषार्थक-अव्यय (particle: ‘but/indeed’)
वाor
वा:
Sambandha (सम्बन्ध/Disjunction)
TypeIndeclinable
Rootवा (अव्यय)
Formविकल्पार्थक-अव्यय (disjunctive: ‘or’)
पञ्चब्रह्मविदाम्of five Brahman-knowers
पञ्चब्रह्मविदाम्:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
TypeNoun
Rootपञ्चन् + ब्रह्मविद् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), बहुवचन; द्विगु-समास (पञ्च ब्रह्मविदः = five knowers of Brahman)
अर्थेfor the purpose/sake
अर्थे:
Adhikarana (अधिकरण/Locative)
TypeNoun
Rootअर्थ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन
त्रैश्यम्a Vaishya
त्रैश्यम्:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootत्रैश्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन
एकम्one
एकम्:
Visheshana (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Rootएक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; विशेषणम् (qualifying ‘त्रैश्यम्’)
तुbut/indeed
तु:
Sambandha (सम्बन्ध/Particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formविशेष/विरोधार्थक-अव्यय (particle)
दण्डयेत्should punish
दण्डयेत्:
Kriya (क्रिया/Verb)
TypeVerb
Rootदण्डय् (धातु; दण्डयति)
Formविधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपद