Shloka 11
महादेव्याः आविर्भाव-रूपान्तर-विहारवर्णनम्
Manifestation, Forms, and Divine Play of the Mahādevī
Devanagari script
हयग्रीव उवाच पुरामरपुराधीशो विजयश्रीसमृद्धिमान् / त्रैलोक्यं पालयामास सदेवासुरमानुषम्
Transliteration
hayagrīva uvāca purāmarapurādhīśo vijayaśrīsamṛddhimān / trailokyaṃ pālayāmāsa sadevāsuramānuṣam
Translation
Hayagrīva said: Long ago, the lord of the city of the immortals, abounding in the splendor of victory, ruled the three worlds with devas, asuras, and humans.
Word by Word
हयग्रीवःHayagrīva
हयग्रीवः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootहयग्रीव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
उवाचsaid
उवाच:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट् (Perfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन
पुराformerly
पुरा:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootपुरा (अव्यय)
Formकालाव्यय (adverb of time)
अमरपुराधीशःlord of Amarapura
अमरपुराधीशः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootअमरपुर + अधीश (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष: अमरपुरस्य अधीशः ‘lord of the city of gods’
विजयश्रीसमृद्धिमान्possessing victorious prosperity
विजयश्रीसमृद्धिमान्:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootविजय + श्री + समृद्धिमत् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; बहुपद-समास (determinative): विजय-श्री-समृद्धिः यस्य सः ‘endowed with prosperity of victory and fortune’
त्रैलोक्यम्the three worlds
त्रैलोक्यम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootत्रि + लोक (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन; द्विगु: त्रयाणां लोकानां समाहारः ‘the three worlds’
पालयामासruled/protected
पालयामास:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootपाल् (धातु)
Formलिट् (Perfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; ‘ruled/protected’
सदेवासुरमानुषम्with gods, demons, and humans
सदेवासुरमानुषम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootस + देव + असुर + मानुष (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; समाहार/निर्देश: ‘together with gods, demons, and humans’ qualifying त्रैलोक्यम्