Shloka 65
ललितोपाख्याने मन्त्रतारतम्यकथनम्
Hierarchy of Mantras in the Lalitopākhyāna
Devanagari script
इन्द्रगोपक संकाशो द्वितीयो मनुखण्डकः / नीभालनीये ऽहश्चक्रे आबालान्तज्वलच्छिखः
Transliteration
indragopaka saṃkāśo dvitīyo manukhaṇḍakaḥ / nībhālanīye 'haścakre ābālāntajvalacchikhaḥ
Translation
The second Manukhaṇḍaka is like the indragopaka in hue; in the Ahaś-cakra, fit to behold, its flame burns from childhood to the very end.
Word by Word
इन्द्रगोपक-संकाशःresembling an indragopaka (red insect)
इन्द्रगोपक-संकाशः:
Visheshana (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Rootइन्द्रगोपक + संकाश (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (Masculine), प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन (Singular); तत्पुरुषः—इन्द्रगोपकवत् संकाशः (resembling indragopaka insect)
द्वितीयःsecond
द्वितीयः:
Visheshana (विशेषण/Ordinal qualifier)
TypeAdjective
Rootद्वितीय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (Masculine), प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन (Singular)
मनु-खण्डकःthe Manu-section (Manukhaṇḍaka)
मनु-खण्डकः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootमनु + खण्डक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (Masculine), प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन (Singular); तत्पुरुषः—मनु-सम्बन्धी खण्डकः (section connected with Manu)
नीभालनीयॆin/at Nībhālanīya
नीभालनीयॆ:
Adhikarana (अधिकरण/Location)
TypeNoun
Rootनीभालनीय (प्रातिपदिक/स्थाननाम)
Formनपुंसकलिङ्ग (Neuter), सप्तमी-विभक्ति (Locative/7th), एकवचन (Singular)
अहःday; daytime
अहः:
Adhikarana (अधिकरण/Context)
TypeNoun
Rootअहन्/अहः (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (Neuter), प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन (Singular)
चक्रेwas done/occurred
चक्रे:
Kriya (क्रिया/Predicate)
TypeVerb
Rootकृ (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), प्रथम-पुरुष (3rd person), एकवचन (Singular); आत्मनेपद (Ātmanepada)
आ-बाल-अन्त-ज्वलत्-शिखःwhose flame blazes up to the limit
आ-बाल-अन्त-ज्वलत्-शिखः:
Visheshana (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Rootआ + बाल + अन्त + ज्वलत् (कृदन्त; √ज्वल्) + शिख (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (Masculine), प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन (Singular); बहुव्रीहिः—यस्य शिखा आ बालान्तं ज्वलति (one whose flame burns up to the end/limit)