Shloka 40
ललितोपाख्याने मन्त्रतारतम्यकथनम्
Hierarchy of Mantras in the Lalitopākhyāna
Devanagari script
इन्दोश्चन्द्रत्वमेतेन भानोर्भास्करतामुना / सर्वासां देवतानां च तास्ताः सिद्धय उज्ज्वलाः / अनेन मन्त्रराजेन जाता इत्यवधारय
Transliteration
indoścandratvametena bhānorbhāskaratāmunā / sarvāsāṃ devatānāṃ ca tāstāḥ siddhaya ujjvalāḥ / anena mantrarājena jātā ityavadhāraya
Translation
By this mantra the Moon attained the state of Chandra; by this mantra the Sun attained the radiance of Bhāskara. Know with certainty that the brilliant attainments of all the deities were born from this King of Mantras.
Word by Word
इन्दोःof the Moon (Indu)
इन्दोः:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootइन्दु (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Genitive (6th/षष्ठी), Singular (एकवचन)
चन्द्रत्वम्moonhood, the state of being the Moon
चन्द्रत्वम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootचन्द्रत्व (प्रातिपदिक; तद्धित-भाव)
FormNeuter (नपुंसकलिङ्ग), Nominative (1st/प्रथमा), Singular (एकवचन)
एतेनby this
एतेन:
Karana (करण)
TypeAdjective
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormMasculine/Neuter (पुं/नपुं), Instrumental (3rd/तृतीया), Singular (एकवचन)
भानोःof the Sun (Bhānu)
भानोः:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootभानु (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Genitive (6th/षष्ठी), Singular (एकवचन)
भास्करताम्sun-nature, the state of being Bhāskara
भास्करताम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootभास्करता (प्रातिपदिक; तद्धित-भाव)
FormFeminine (स्त्रीलिङ्ग), Accusative (2nd/द्वितीया), Singular (एकवचन)
अमुनाby that (same)
अमुना:
Karana (करण)
TypeAdjective
Rootअदस् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormMasculine/Neuter (पुं/नपुं), Instrumental (3rd/तृतीया), Singular (एकवचन)
सर्वासाम्of all
सर्वासाम्:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeAdjective
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
FormFeminine (स्त्रीलिङ्ग), Genitive (6th/षष्ठी), Plural (बहुवचन)
देवतानाम्of the deities
देवतानाम्:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootदेवता (प्रातिपदिक)
FormFeminine (स्त्रीलिङ्ग), Genitive (6th/षष्ठी), Plural (बहुवचन)
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
FormConjunction (समुच्चयबोधक)
ताःthose
ताः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormFeminine (स्त्रीलिङ्ग), Nominative (1st/प्रथमा), Plural (बहुवचन)
ताःthose (respective)
ताः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormFeminine (स्त्रीलिङ्ग), Nominative (1st/प्रथमा), Plural (बहुवचन)
सिद्धयःaccomplishments, powers
सिद्धयः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootसिद्धि (प्रातिपदिक)
FormFeminine (स्त्रीलिङ्ग), Nominative (1st/प्रथमा), Plural (बहुवचन)
उज्ज्वलाःbright, splendid
उज्ज्वलाः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootउज्ज्वल (प्रातिपदिक)
FormFeminine (स्त्रीलिङ्ग), Nominative (1st/प्रथमा), Plural (बहुवचन)
अनेनby this
अनेन:
Karana (करण)
TypeAdjective
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormMasculine/Neuter (पुं/नपुं), Instrumental (3rd/तृतीया), Singular (एकवचन)
मन्त्रराजेनby the king of mantras
मन्त्रराजेन:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootमन्त्र + राज (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Instrumental (3rd/तृतीया), Singular (एकवचन); षष्ठी-तत्पुरुष (मन्त्राणां राजा)
जाताःarisen, produced
जाताः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootजात (कृदन्त; भू-धातु, क्त-प्रत्यय)
FormPast passive participle (क्त), Feminine (स्त्रीलिङ्ग), Nominative (1st/प्रथमा), Plural (बहुवचन)
इतिthus
इति:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
FormQuotative particle (इत्यर्थक निपात)
अवधारयdetermine, understand for certain
अवधारय:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootअव + धृ (धातु)
FormImperative (लोट्), 2nd person (मध्यमपुरुष), Singular (एकवचन), Parasmaipada (परस्मैपद)