Shloka 49
महापद्माटव्यार्घ्यस्थापनकथनम्
Establishing the Arghya in the Mahāpadmāṭavī
Devanagari script
अणिमान्तरविस्तारश्चतुर्नल्वसमन्वितः / किष्कुश्चतुःशती नल्वकिष्कुर्हस्त उदीर्यते
Transliteration
aṇimāntaravistāraścaturnalvasamanvitaḥ / kiṣkuścatuḥśatī nalvakiṣkurhasta udīryate
Translation
The inner span of Aṇimā is made up of four nalvas; the kiṣku is four hundred; and this nalva-kiṣku is what is called a hasta.
Word by Word
अणिमा-अन्तर-विस्तारःthe extent/width of the interval of Aṇimā
अणिमा-अन्तर-विस्तारः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootअणिमा (प्रातिपदिक) + अन्तर (प्रातिपदिक) + विस्तार (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; समासः—षष्ठी-तत्पुरुषः (अणिमायाः अन्तरस्य विस्तारः)
चतुः-नल्व-समन्वितःendowed with four nalvas
चतुः-नल्व-समन्वितः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootचतुः (संख्या-प्रातिपदिक) + नल्व (प्रातिपदिक/मात्रा-शब्दः) + समन्वित (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम्; समासः—तत्पुरुषः (चतुर्भिः नल्वैः समन्वितः)
किष्कुःa kiṣku (a unit of measure)
किष्कुः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootकिष्कु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
चतुः-शतीfour hundred
चतुः-शती:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootचतुः (संख्या-प्रातिपदिक) + शती (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; द्विगु-समासः (चतस्रः शतयः = four hundreds)
नल्व-किष्कुःa nalva-kiṣku (compound unit)
नल्व-किष्कुः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootनल्व (प्रातिपदिक/मात्रा-शब्दः) + किष्कु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; समासः—तत्पुरुषः (नल्व-परिमाणः किष्कुः)
हस्तःa hasta (cubit)
हस्तः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootहस्त (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
उदीर्यतेis declared/defined
उदीर्यते:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootउद्-ईर् (धातु)
Formलट्-लकार (वर्तमान), प्रथमपुरुष, एकवचन; कर्मणि-प्रयोग (passive)