Shloka 75
Ṣoḍaśāvaraṇa-cakre Rudrāṇāṃ Nāma-sthāna-nirdeśa
Rudras in the Sixteen-Enclosure Chakra
Devanagari script
तत्र कक्षान्तरे देवः शङ्खचक्रगदाधरः / भिन्नो द्वादशमूर्त्या च पूर्वाद्याशासुरक्षति
Transliteration
tatra kakṣāntare devaḥ śaṅkhacakragadādharaḥ / bhinno dvādaśamūrtyā ca pūrvādyāśāsurakṣati
Translation
There, within the inner precinct, the Deva who bears conch, discus, and mace, divided into twelve forms, protects the quarters, beginning with the East and the rest.
Word by Word
तत्रthere
तत्र:
अधिकरण (Adhikaraṇa/Locative)
TypeIndeclinable
Rootतत्र (अव्यय)
Formअव्यय (Avyaya); देशवाचक क्रियाविशेषण (locative adverb)
कक्ष-अन्तरेin the space between the arm-pits / in the interspace
कक्ष-अन्तरे:
अधिकरण (Adhikaraṇa/Locative)
TypeNoun
Rootकक्ष (प्रातिपदिक) + अन्तर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन; तत्पुरुष-समास (षष्ठी-तत्पुरुष: कक्षायाः अन्तरम्)
देवःthe god (Lord)
देवः:
कर्ता (Kartā/Subject)
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन
शङ्ख-चक्र-गदा-धरःbearing conch, discus, and mace
शङ्ख-चक्र-गदा-धरः:
विशेषण (Viśeṣaṇa of देवः)
TypeAdjective
Rootशङ्ख (प्रातिपदिक) + चक्र (प्रातिपदिक) + गदा (प्रातिपदिक) + धर (कृदन्त, धृ धातु)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा, एकवचन; बहुपद-तत्पुरुष (उपपद-समास): शङ्खं चक्रं गदां च धरति इति
भिन्नःdivided / differentiated
भिन्नः:
विशेषण (Viśeṣaṇa of देवः)
TypeAdjective
Rootभिन्न (कृदन्त, भिद् धातु, क्त)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त भूतकर्मणि/भावे (past passive participle)
द्वादश-मूर्त्याby (his) twelve forms
द्वादश-मूर्त्या:
करण (Karaṇa/Instrument)
TypeNoun
Rootद्वादश (संख्या-प्रातिपदिक) + मूर्ति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग; तृतीया (3rd/तृतीया), एकवचन; द्विगु-समास (द्वादश मूर्तयः यस्य/यया)
चand
च:
समुच्चय (Conjunction)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चयबोधक निपात (conjunction)
पूर्व-आद्याःthe eastern and other (directions)
पूर्व-आद्याः:
कर्म (Karma/Object)
TypeAdjective
Rootपूर्व (प्रातिपदिक) + आदि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग; प्रथमा, बहुवचन; तत्पुरुष (कर्मधारय-सदृश: पूर्वाश्च आद्याश्च)
आशाःdirections
आशाः:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootआशा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग; प्रथमा (1st), बहुवचन
उरक्षतिprotects
उरक्षति:
क्रिया (Kriyā/Verb)
TypeVerb
Rootरक्ष् (धातु)
Formलट्-लकार (Present); परस्मैपद; प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन