Shloka 59
प्रत्याहारवर्णनम्
Pratyāhāra—Cosmic Withdrawal / Dissolution Sequence
Devanagari script
तृष्णाक्ष यात्तृतीयस्तु व्याख्यातं मोक्षकारणम् / लिङ्गाभावात्तु कैवल्यं कैवल्यात्तु निरञ्जनम्
Transliteration
tṛṣṇākṣa yāttṛtīyastu vyākhyātaṃ mokṣakāraṇam / liṅgābhāvāttu kaivalyaṃ kaivalyāttu nirañjanam
Translation
The third cause of liberation is taught to be the extinction of craving (tṛṣṇā). When all marks of ego (liṅga) are absent, there is kaivalya; from kaivalya arises the stainless state, nirañjana.
Word by Word
तृष्णाक्षयात्from the destruction of craving
तृष्णाक्षयात्:
Apadana (अपादान/Ablative-cause)
TypeNoun
Rootतृष्णाक्षय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, पञ्चमी (5th/Ablative), एकवचन; समासः—तृष्णा + क्षय (षष्ठी-तत्पुरुष)
तृतीयःthe third (type)
तृतीयः:
Karta (कर्ता/subject-qualifier)
TypeAdjective
Rootतृतीय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; क्रमवाचक-विशेषण
तुbut/indeed
तु:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formनिपात (adversative/contrast particle)
व्याख्यातम्is explained/has been stated
व्याख्यातम्:
Kriya (क्रिया/predicative)
TypeVerb
Rootवि + आ + ख्या (धातु) → व्याख्यात (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; (इह विधेय-विशेषणरूपेण)
मोक्षकारणम्cause of liberation
मोक्षकारणम्:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootमोक्षकारण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; समासः—मोक्ष + कारण (षष्ठी-तत्पुरुष)
लिङ्गाभावात्from the absence of (subtle) marks/linga
लिङ्गाभावात्:
Apadana (अपादान/Ablative-cause)
TypeNoun
Rootलिङ्गाभाव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, पञ्चमी (5th/Ablative), एकवचन; समासः—लिङ्ग + अभाव (षष्ठी-तत्पुरुष)
तुthen/indeed
तु:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formनिपात (particle)
कैवल्यम्isolation/absolute liberation
कैवल्यम्:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootकैवल्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
कैवल्यात्from kaivalya
कैवल्यात्:
Apadana (अपादान/Ablative-source)
TypeNoun
Rootकैवल्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी (5th/Ablative), एकवचन
तुand/then
तु:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formनिपात (particle)
निरञ्जनम्stainlessness/purity
निरञ्जनम्:
Karta (कर्ता/Subject complement)
TypeNoun
Rootनिरञ्जन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन