Shloka 36
प्रत्याहारवर्णनम्
Pratyāhāra—Cosmic Withdrawal / Dissolution Sequence
Devanagari script
एतास्तु गतयस्तिस्रः शुभात्पापात्मिकाः स्मृताः / तमसो ऽभिभवाज्जन्तुर्याथातथ्यं न विन्दति
Transliteration
etāstu gatayastisraḥ śubhātpāpātmikāḥ smṛtāḥ / tamaso 'bhibhavājjanturyāthātathyaṃ na vindati
Translation
These three courses are remembered as ranging from the auspicious to the sinful. Overpowered by Tamas, a being does not find reality as it truly is.
Word by Word
एताःthese
एताः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; सर्वनाम
तुbut
तु:
Nipata (निपात)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय; विरोध/अन्वयार्थक निपात (particle: ‘but/indeed’)
गतयःcourses/destinies
गतयः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootगति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन
तिस्रःthree
तिस्रः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootत्रि (संख्याप्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; संख्यावाचक विशेषण
शुभात्from good (deeds)
शुभात्:
Apadana (अपादान)
TypeNoun
Rootशुभ (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी (5th), एकवचन; अपादान (source)
पापात्मिकाःof sinful nature
पापात्मिकाः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootपाप-आत्मिक (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; तत्पुरुषः (पापः आत्मा/स्वभावः यस्याः)
स्मृताःare declared/considered
स्मृताः:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√स्मृ (धातु)
Formभूतकृदन्त (क्त), प्रथमा (1st), बहुवचन; स्त्रीलिङ्गानुसार (गतयः) — ‘are said/remembered’ (passive sense)
तमसःof tamas
तमसः:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootतमस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6th), एकवचन
अभिभवात्from the overpowering (influence)
अभिभवात्:
Apadana (अपादान)
TypeNoun
Rootअभि-भव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, पञ्चमी (5th), एकवचन; अपादान (cause/source)
जन्तुःthe creature
जन्तुः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootजन्तु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
याथातथ्यम्reality as it is / true state
याथातथ्यम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootयाथातथ्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन
नnot
न:
Nipata (निपात)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formअव्यय; निषेधार्थक निपात
विन्दतिfinds / attains
विन्दति:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√विद् (धातु)
Formलट् (Present), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद