Shloka 80
Ābhūta-saṃplava & Loka-vibhāga
Dissolution Threshold and the Fourteen Abodes
Devanagari script
आनन्दं ब्रह्मणः प्राप्य ह्यमृतत्वं भजन्त्युत / द्वन्द्वैस्ते नाभिभूयन्ते भावत्रयविवर्जिताः
Transliteration
ānandaṃ brahmaṇaḥ prāpya hyamṛtatvaṃ bhajantyuta / dvandvaiste nābhibhūyante bhāvatrayavivarjitāḥ
Translation
Having attained the bliss of Brahman, they partake of immortality. The pairs of opposites do not overpower them, for they are free from the three states of being.
Word by Word
आनन्दम्bliss
आनन्दम्:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootआनन्द (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/Accusative), एकवचन
ब्रह्मणःof Brahman/Brahmā
ब्रह्मणः:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive relation)
TypeNoun
Rootब्रह्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (6th/Genitive), एकवचन
प्राप्यhaving attained
प्राप्य:
Purvakala-kriya (पूर्वकाल-क्रिया/Anterior action)
TypeVerb
Rootप्र-आप् (धातु) + ल्यप् (कृदन्त)
Formक्त्वान्त/ल्यबन्त अव्ययकृदन्त (gerund), ‘having attained’
हिindeed
हि:
Sambandha (सम्बन्ध/Discourse particle)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formअव्यय; निपात (particle, emphatic/causal)
अमृतत्वम्immortality
अमृतत्वम्:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootअमृतत्व (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
भजन्तिthey partake of/attain
भजन्ति:
Kriya (क्रिया/Finite verb)
TypeVerb
Rootभज् (धातु)
Formलट्-लकार (Present), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd person), बहुवचन
उतalso
उत:
Sambandha (सम्बन्ध/Particle)
TypeIndeclinable
Rootउत (अव्यय)
Formअव्यय; निपात (also/and further)
द्वन्द्वैःby pairs of opposites
द्वन्द्वैः:
Karana (करण/Instrument)
TypeNoun
Rootद्वन्द्व (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (प्रायः), तृतीया-विभक्ति, बहुवचन
तेthey
ते:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
नnot
न:
Sambandha (सम्बन्ध/Negation)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formअव्यय; निषेध (negation particle)
अभिभूयन्तेare overpowered
अभिभूयन्ते:
Kriya (क्रिया/Finite verb)
TypeVerb
Rootअभि-भू (धातु)
Formलट्-लकार (Present), आत्मनेपद, प्रथमपुरुष, बहुवचन; कर्मणि/भावे प्रयोगः ‘are overpowered’
भावत्रयविवर्जिताःfree from the three states/conditions
भावत्रयविवर्जिताः:
Visheshana (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Rootभाव + त्रय + विवर्जित (प्रातिपदिक; कृदन्ताधारित)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (भावत्रयात् विवर्जिताः = free from the three states/qualities)