Shloka 78

Ābhūta-saṃplava & Loka-vibhāga

Dissolution Threshold and the Fourteen Abodes

Devanagari script

आनन्दं ब्रह्मणः प्राप्य अमृतत्वाय ते गताः / वैराजेभ्यस्तथैवोर्द्ध्व मन्तरे षड्गुणे ततः

Transliteration

ānandaṃ brahmaṇaḥ prāpya amṛtatvāya te gatāḥ / vairājebhyastathaivorddhva mantare ṣaḍguṇe tataḥ

Translation

Having attained the bliss of Brahman, they went on to immortality; and rising beyond the Vairāja realms, they then entered within the sphere of the Ṣaḍguṇa—the sixfold qualities.

Word by Word

• आनन्दम्: bliss
• आनन्दम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: आनन्द (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• ब्रह्मणः: of Brahman
• ब्रह्मणः: Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: ब्रह्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (Genitive), एकवचन

• प्राप्य: having attained
• प्राप्य: Pūrvakāla-kriyā (पूर्वकालक्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र+आप् (धातु)
• Form: क्त्वान्त (absolutive/gerund); ‘having attained’

• अमृतत्वाय: for immortality
• अमृतत्वाय: Sampradāna (सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: अमृतत्व (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, चतुर्थी (4th/Dative), एकवचन; प्रयोजनार्थ (purpose)

• ते: they
• ते: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम/प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन

• गताः: went/attained
• गताः: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: गम् (धातु) → गत (कृदन्त/प्रातिपदिक)
• Form: क्त (past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; क्रियापदवत् (finite sense: ‘went/attained’)

• वैराजेभ्यः: from the Vairāja (realms/beings)
• वैराजेभ्यः: Apādāna (अपादान)
• Type: Noun
• Root: वैराज (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, पञ्चमी (5th/Ablative), बहुवचन; अपादानार्थ (from)

• तथा: thus/likewise
• तथा: Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: अव्यय; प्रकारवाचक

• एव: indeed
• एव: Nipāta (निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अवधारणार्थक निपात

• ऊर्ध्वम्: upwards
• ऊर्ध्वम्: Deśa-adhikaraṇa (देशाधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: ऊर्ध्वम् (अव्यय/प्रातिपदिक)
• Form: अव्यय; दिशावाचक क्रियाविशेषण (adverb: upwards)

• अन्तरे: in between/within
• अन्तरे: Adhikaraṇa (अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: अन्तर (प्रातिपदिक)
• Form: सप्तमी-एकवचनरूपेण अव्ययीभूत (locative used adverbially: ‘in between/within’); अव्ययवत् प्रयोग

• षड्गुणे: in the sixfold qualities
• षड्गुणे: Adhikaraṇa (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: षट् (संख्या/प्रातिपदिक) + गुण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; द्विगु-समास (‘six qualities’)

• ततः: thereafter/from there
• ततः: Kāla/Deśa-adhikaraṇa (काल/देशाधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय; तस्मात्/अनन्तरं (ablatival/temporal adverb: ‘from there/then’)