Shloka 66
Ābhūta-saṃplava & Loka-vibhāga
Dissolution Threshold and the Fourteen Abodes
Devanagari script
वैराजेषूपपद्यन्ते दशकृत्वो विवर्त्यत / एवं देवयुगानीह व्यतीतानि सहस्रशः
Transliteration
vairājeṣūpapadyante daśakṛtvo vivartyata / evaṃ devayugānīha vyatītāni sahasraśaḥ
Translation
In the Vairāja cycles, it turns and transforms ten times again and again; thus, here thousands upon thousands of divine yugas have passed.
Word by Word
वैराजेषुin the Vairāja (kalpas/periods)
वैराजेषु:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootवैराज (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative/अधिकरण), बहुवचन
उपपद्यन्तेthey arise/come into being
उपपद्यन्ते:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootउप + पद् (धातु)
Formलट्-लकार (Present), प्रथम-पुरुष, बहुवचन; आत्मनेपद
दश-कृत्वःten times
दश-कृत्वः:
Kriya-vishesana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootदशन् (संख्या-प्रातिपदिक) + कृत्वस् (अव्यय-प्रातिपदिक)
Formअव्यय (frequency adverb); द्विगु-समासः ‘दश कृत्वः’ = ten times
विवर्त्यतit repeated/turned (occurred)
विवर्त्यत:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootविवृत्/विवर्त् (धातु)
Formलङ्-लकार (Imperfect/Past), प्रथम-पुरुष, एकवचन; परस्मैपद
एवम्thus
एवम्:
Kriya-vishesana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootएवम् (अव्यय)
Formअव्यय (adverb)
देव-युगानिdivine ages
देव-युगानि:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootदेव + युग (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन; समासः देवानां युगानि (षष्ठी-तत्पुरुष)
इहhere
इह:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootइह (अव्यय)
Formदेशवाचक-अव्यय (adverb of place)
व्यतीतानिelapsed/passed
व्यतीतानि:
Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण/भूतार्थ)
TypeVerb
Rootवि + अति + इ (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त (Past Passive Participle), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, बहुवचन; ‘देवयुगानि’ इत्यस्य विशेषण
सहस्रशःby thousands; thousands of times
सहस्रशः:
Kriya-vishesana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootसहस्र (प्रातिपदिक) + शस् (अव्यय-प्रत्यय)
Formअव्यय (multiplicative adverb)