Shloka 30
Ābhūta-saṃplava & Loka-vibhāga
Dissolution Threshold and the Fourteen Abodes
Devanagari script
आरंभन्ते तु तन्मात्रैः शुद्धास्तेषां परस्परम् / शुक्राद्याश्चक्षुषान्ताश्च ये व्यतीता भुवं श्रिताः
Transliteration
āraṃbhante tu tanmātraiḥ śuddhāsteṣāṃ parasparam / śukrādyāścakṣuṣāntāśca ye vyatītā bhuvaṃ śritāḥ
Translation
They proceed from the tanmātras and are pure among one another. From Śukra onward up to Cakṣuṣa are those who have passed beyond bhuva and taken their abode.
Word by Word
आरम्भन्तेthey begin/commence
आरम्भन्ते:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootआ-रभ् (धातु)
Formलट्-लकार (Present), आत्मनेपद, प्रथमपुरुष (3rd person), बहुवचन
तुbut/indeed
तु:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formनिपात (particle; contrast/emphasis)
तन्मात्रैःby/with the subtle elements (tanmātras)
तन्मात्रैः:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootतन्मात्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), बहुवचन
शुद्धाःpure
शुद्धाः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootशुद्ध (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन; विशेषण
तेषाम्of them
तेषाम्:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, पुंलिङ्ग/नपुंसक, षष्ठी (6th/Genitive), बहुवचन
परस्परम्mutually/among one another
परस्परम्:
Kriya-vishesana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootपरस्पर (अव्यय/प्रातिपदिक)
Formअव्यय (adverb: mutual/reciprocal)
शुक्र-आद्याःthose beginning with Śukra
शुक्र-आद्याः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootशुक्र (प्रातिपदिक) + आदि (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (आदि-प्रयोग: 'शुक्रः आदिः येषाम्'); पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध/connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (conjunction)
चक्षुष-अन्ताःthose ending with Cakṣuṣa
चक्षुष-अन्ताः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootचक्षुस् (प्रातिपदिक) + अन्त (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (अन्त-प्रयोग: 'चक्षुषः अन्तः' / ending with Cakṣuṣa); पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध/connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (conjunction)
येwho/which
ये:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन
व्यतीताःhaving passed beyond
व्यतीताः:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Rootवि-अति-इ (धातु)
Formकृदन्त (क्त/PPP), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन; अर्थ: passed beyond/elapsed
भुवम्the earth/world (Bhū-loka)
भुवम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootभुव्/भू (प्रातिपदिक: भुवम्)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन
श्रिताःhaving taken refuge in; dwelling in
श्रिताः:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Rootश्रि (धातु)
Formकृदन्त (क्त/PPP), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन; अर्थ: having resorted to