Shloka 166
Ābhūta-saṃplava & Loka-vibhāga
Dissolution Threshold and the Fourteen Abodes
Devanagari script
अजाविको माहिषिकस्तथा चक्रध्वजी च यः / रङ्गोपजीवको विप्रः शाकनिर्ग्रामयाजकः
Transliteration
ajāviko māhiṣikastathā cakradhvajī ca yaḥ / raṅgopajīvako vipraḥ śākanirgrāmayājakaḥ
Translation
The keeper or trader of goats and sheep, the breeder of buffaloes, and the bearer of the wheel-banner; the brahmin who lives by the stage, and the priest of the ‘śāka-nirgrāma’ rite—(such men).
Word by Word
अजाविकःgoat-and-sheep (dealer/herder)
अजाविकः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootअजा (प्रातिपदिक) + अविक (प्रातिपदिक)
Formद्वन्द्व-समास (अजा च अविकश्च); पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; nominative singular masculine
माहिषिकःbuffalo-related (dealer/herder)
माहिषिकः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootमाहिषिक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; nominative singular masculine
तथाlikewise
तथा:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootतथा (अव्यय)
Formअव्यय, समुच्चय/प्रकारार्थक (adverb)
चक्रध्वजीone bearing a wheel-banner
चक्रध्वजी:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootचक्र (प्रातिपदिक) + ध्वजिन् (प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-तत्पुरुष (चक्रस्य ध्वजः/ध्वजी); पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; nominative singular masculine
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध/समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-निपात (conjunction)
यःwho
यः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; relative pronoun, nominative singular masculine
रङ्ग-उपजीवकःone who lives by stage/performances
रङ्ग-उपजीवकः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootरङ्ग (प्रातिपदिक) + उपजीवक (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (रङ्गेन उपजीवति इति/रङ्गोपजीवकः); पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; nominative singular masculine
विप्रःa brahmin
विप्रः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootविप्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; nominative singular masculine
शाक-निर्ग्राम-याजकःa priest who performs rites outside the village (for food/vegetables)
शाक-निर्ग्राम-याजकः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootशाक (प्रातिपदिक) + निर्ग्राम (प्रातिपदिक) + याजक (प्रातिपदिक)
Formबहुपद-तत्पुरुष-समास; पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; nominative singular masculine