Shloka 115
Ābhūta-saṃplava & Loka-vibhāga
Dissolution Threshold and the Fourteen Abodes
Devanagari script
वायुरुवाच एतद्वो ऽहं प्रवक्ष्यामि श्रुणुध्वं मे विवक्षितम् / अव्यक्ताद्व्यक्तभागो वै महान्स्थूलो विभाष्यते
Transliteration
vāyuruvāca etadvo 'haṃ pravakṣyāmi śruṇudhvaṃ me vivakṣitam / avyaktādvyaktabhāgo vai mahānsthūlo vibhāṣyate
Translation
Vāyu said: I shall declare this to you; listen to what I intend to speak. The manifest portion that arises from the Unmanifest is called Mahān, spoken of as the gross principle.
Word by Word
वायुःVāyu
वायुः:
कर्ता (Kartā/Subject)
TypeNoun
Rootवायु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (Masculine), प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन (Singular)
उवाचsaid
उवाच:
क्रिया (Kriyā/Finite verb)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन (Singular), परस्मैपद (Parasmaipada)
एतत्this
एतत्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (Neuter), द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन (Singular), सर्वनाम (Pronoun)
वःto you / your
वः:
सम्बन्ध (Sambandha/Genitive relation)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी (6th/Genitive) बहुवचन (Plural) (enclitic); ‘of you/your’
अहम्I
अहम्:
कर्ता (Kartā/Subject)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formप्रथमा (1st/Nominative), एकवचन (Singular), सर्वनाम (Pronoun)
प्रवक्ष्यामिwill explain/tell
प्रवक्ष्यामि:
क्रिया (Kriyā/Finite verb)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलृट् (Simple Future), उत्तमपुरुष (1st person), एकवचन (Singular), परस्मैपद (Parasmaipada); उपसर्ग: प्र-
श्रुणुध्वम्listen (you all)
श्रुणुध्वम्:
क्रिया (Kriyā/Finite verb)
TypeVerb
Rootश्रु (धातु)
Formलोट् (Imperative), मध्यमपुरुष (2nd person), बहुवचन (Plural), आत्मनेपद (Ātmanepada)
मेmy
मे:
सम्बन्ध (Sambandha/Genitive relation)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी (6th/Genitive) एकवचन (Singular) (enclitic)
विवक्षितम्what I intend to say
विवक्षितम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeVerb
Rootवि + वच् (धातु)
Formक्त (past passive participle), नपुंसकलिङ्ग (Neuter), द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन (Singular); ‘that which is intended to be said’
अव्यक्तात्from the unmanifest
अव्यक्तात्:
अपादान (Apādāna/Source)
TypeNoun
Rootअव्यक्त (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (Neuter), पञ्चमी (5th/Ablative), एकवचन (Singular)
व्यक्त-भागःthe manifest portion
व्यक्त-भागः:
कर्ता (Kartā/Subject)
TypeNoun
Rootव्यक्त (प्रातिपदिक) + भाग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (Masculine), प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन (Singular); षष्ठी-तत्पुरुष (determinative): ‘portion of the manifest’
वैindeed
वै:
सम्बोधन-निपात (Discourse particle)
TypeIndeclinable
Rootवै (निपात/अव्यय)
Formनिपात (particle), अवधान/निश्चयार्थ (emphasis/indeed)
महान्great
महान्:
कर्तृविशेषण (Kartṛ-viśeṣaṇa/Qualifier of subject)
TypeAdjective
Rootमहत् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (Masculine), प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन (Singular); विशेषण
स्थूलःgross
स्थूलः:
कर्तृविशेषण (Kartṛ-viśeṣaṇa/Qualifier of subject)
TypeAdjective
Rootस्थूल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (Masculine), प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन (Singular); विशेषण
विभाष्यतेis described/expressed
विभाष्यते:
क्रिया (Kriyā/Finite verb)
TypeVerb
Rootभाष् (धातु)
Formलट् (Present), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन (Singular), आत्मनेपद (Ātmanepada), कर्मणि प्रयोग (Passive); उपसर्ग: वि-