Shloka 65
Bhaṇḍāsuraprādurbhāva
Rise and Consecration of Bhaṇḍāsura
Devanagari script
पलायितानामपि नो गतिरन्या न कुत्रचित् / कुण्डं योजनविस्तारं सम्यक्कृत्वा तु शोभनम्
Transliteration
palāyitānāmapi no gatiranyā na kutracit / kuṇḍaṃ yojanavistāraṃ samyakkṛtvā tu śobhanam
Translation
Even for those who flee, there is no other course—nowhere at all. Therefore they duly fashioned a splendid kuṇḍa, a yojana in breadth.
Word by Word
पलायितानाम्of those who have fled
पलायितानाम्:
सम्बन्ध (षष्ठी/Genitive relation)
TypeNoun
Rootपलायित (कृदन्त; √पलाय् धातु)
Formषष्ठी (6th/षष्ठी), बहुवचन; पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग (genitive plural; past passive participle used substantively)
अपिeven/also
अपि:
सम्बन्ध (particle)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formनिपात (particle); concessive ‘even/also’
नःof us/our
नः:
सम्बन्ध (षष्ठी/Genitive possessor)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी (6th/षष्ठी), बहुवचन; सर्वनाम (genitive plural pronoun)
गतिःrefuge/way/escape
गतिः:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootगति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन (feminine nominative singular)
अन्याanother
अन्या:
विशेषण (adjectival to subject)
TypeAdjective
Rootअन्य (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; विशेषण (feminine nominative singular adjective agreeing with ‘गतिः’)
नnot
न:
सम्बन्ध (negation)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेध (negation particle)
कुत्रचित्anywhere
कुत्रचित्:
अधिकरण (Locative sense/स्थान)
TypeIndeclinable
Rootकुत्रचित् (अव्यय)
Formअव्यय; स्थानवाचक-अनिश्चित (indefinite locative adverb)
कुण्डम्a pit/fire-pit
कुण्डम्:
कर्म (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootकुण्ड (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन (neuter accusative singular)
योजन-विस्तारम्having a yojana as its extent
योजन-विस्तारम्:
विशेषण (adjectival to object)
TypeAdjective
Rootयोजन (प्रातिपदिक) + विस्तार (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (measure-determinative: ‘of a yojana’); विशेषण (qualifying ‘कुण्डम्’)
सम्यक्properly
सम्यक्:
क्रियाविशेषण (manner)
TypeIndeclinable
Rootसम्यक् (अव्यय)
Formअव्यय; क्रियाविशेषण (adverb)
कृत्वाhaving made/done
कृत्वा:
क्रिया (पूर्वक्रिया/absolutive)
TypeVerb
Root√कृ (धातु)
Formक्त्वान्त (absolutive/gerund); पूर्वकालिक क्रिया (having done)
तुbut/indeed
तु:
सम्बन्ध (particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formनिपात (particle); emphasis/contrast
शोभनम्beautiful/auspicious
शोभनम्:
विशेषण (adjectival to object)
TypeAdjective
Rootशोभन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; विशेषण (qualifying ‘कुण्डम्’)