Shloka 5
Bhūtasarga-Prakaraṇa
Account of Elemental Creation from Avyakta to Mahat
Devanagari script
यस्मात्कल्पायते कल्पः समग्रं शुचये शुचिः / तस्मै हिरण्यगर्भाय पुरुषायेश्वराय च
Transliteration
yasmātkalpāyate kalpaḥ samagraṃ śucaye śuciḥ / tasmai hiraṇyagarbhāya puruṣāyeśvarāya ca
Translation
From Him this kalpa is wholly set in order; pure Himself, He reveals purity. To that Hiraṇyagarbha—to the Puruṣa, to Īśvara—be reverent homage.
Word by Word
यस्मात्from whom
यस्मात्:
अपादान (Ablative source/अपादान)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी (5), एकवचन; relative pronoun
कल्पायतेis produced; comes into being
कल्पायते:
क्रिया (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootकॢप् (धातु)
Formलट् (Present), आत्मनेपद, प्रथमपुरुष, एकवचन; denominative/causative-like sense ‘is formed/comes to be’
कल्पःthe aeon (kalpa)
कल्पः:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootकल्प (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन
समग्रम्entirely, completely
समग्रम्:
क्रियाविशेषण (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeAdjective
Rootसमग्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन; adverbial accusative ‘entirely/wholly’
शुचयेfor the pure one
शुचये:
सम्प्रदान (Dative/सम्प्रदान)
TypeNoun
Rootशुचि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, चतुर्थी (4), एकवचन
शुचिःthe pure one
शुचिः:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootशुचि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन
तस्मैto him
तस्मै:
सम्प्रदान (Dative/सम्प्रदान)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, चतुर्थी (4), एकवचन; demonstrative pronoun
हिरण्यगर्भायto Hiraṇyagarbha
हिरण्यगर्भाय:
सम्प्रदान (Dative/सम्प्रदान)
TypeNoun
Rootहिरण्य + गर्भ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, चतुर्थी (4), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (हिरण्यस्य गर्भः)
पुरुषायto the Person (Puruṣa)
पुरुषाय:
सम्प्रदान (Dative/सम्प्रदान)
TypeNoun
Rootपुरुष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, चतुर्थी (4), एकवचन
ईश्वरायto the Lord
ईश्वराय:
सम्प्रदान (Dative/सम्प्रदान)
TypeNoun
Rootईश्वर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, चतुर्थी (4), एकवचन
चand
च:
सम्बन्ध/समुच्चय (Conjunction/समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चयार्थक (conjunction)