Shloka 8
Naimiṣa-satra Praśna–Prativacana
The Sages’ Questions at Naimiṣa and Sūta’s Reply
Devanagari script
भ्रमतो धर्मचक्रस्य यत्र नेमिरशीर्यत / कर्मणा तेन विख्यातं नैमिषं मुनिपूजितम्
Transliteration
bhramato dharmacakrasya yatra nemiraśīryata / karmaṇā tena vikhyātaṃ naimiṣaṃ munipūjitam
Translation
Where the wheel of Dharma, as it revolved, wore down its rim—by that very deed the place became famed as Naimiṣa, revered by the sages.
Word by Word
भ्रमतःof (it) revolving
भ्रमतः:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
TypeVerb
Rootभ्रम् (धातु)
Formशतृ-प्रत्ययान्त वर्तमान कृदन्त (present active participle), षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन; ‘धर्मचक्रस्य’ विशेषणभावेन
धर्मचक्रस्यof the wheel of dharma
धर्मचक्रस्य:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
TypeNoun
Rootधर्म-चक्र (प्रातिपदिक: धर्म + चक्र)
Formनपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन
यत्रwhere
यत्र:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootयत्र (अव्यय)
Formसम्बन्ध/देशवाचक अव्यय (relative adverb: where)
नेमिःthe rim (of the wheel)
नेमिः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootनेमि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
अशीर्यतwas worn away/broke off
अशीर्यत:
Kriya (क्रिया/Verb)
TypeVerb
Rootशॄ (धातु)
Formलङ् (Imperfect), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; आत्मनेपद; कर्मणि-प्रयोग (passive sense)
कर्मणाby the act/deed
कर्मणा:
Karana (करण/Instrument)
TypeNoun
Rootकर्मन् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन
तेनby that
तेन:
Karana (करण/Instrument)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन; सर्वनाम
विख्यातम्renowned/called
विख्यातम्:
Karma (कर्म/Object-qualifier)
TypeVerb
Rootवि + ख्या (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त भूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; ‘नैमिषम्’ विशेषण
नैमिषम्Naimiṣa (the place)
नैमिषम्:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootनैमिष (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन; स्थाननाम (place-name)
मुनिपूजितम्worshipped by sages
मुनिपूजितम्:
Karma (कर्म/Object-qualifier)
TypeAdjective
Rootमुनि-पूजित (प्रातिपदिक: मुनि + पूजित < पूज् धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; ‘नैमिषम्’ विशेषण