Shloka 5
Kārttavīrya-vadha (Death of Karttavīrya) / Bhārgava Rāma’s Battle with the King’s Sons
Devanagari script
निःशेषितं स्वसैन्यं तु कुठारेणैव लीलया / दृष्ट्वा रामेण तेसर्वे युयुधुर्वीर्यसंमताः
Transliteration
niḥśeṣitaṃ svasainyaṃ tu kuṭhāreṇaiva līlayā / dṛṣṭvā rāmeṇa tesarve yuyudhurvīryasaṃmatāḥ
Translation
Seeing their own host utterly wiped out by the axe as if in mere sport, all those famed for valor set upon Rama in battle.
Word by Word
निःशेषितम्completely destroyed/left without remainder
निःशेषितम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootनिःशेषित (कृदन्त-प्रातिपदिक, √शिष्/शेष् 'to leave' caus./denom. with निः)
Formनपुंसकलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः (Accusative), एकवचनम्; भूतकर्मणि कृदन्तः (past passive participle)
स्व-सैन्यम्their own army
स्व-सैन्यम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootस्व (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + सैन्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः (Accusative), एकवचनम्; समासः: स्वसैन्य (one's own army)
तुbut, indeed
तु:
Sambandha (सम्बन्ध/निपात)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्ययम्; निपातः (particle), विरोध/अन्वयार्थे
कुठारेणwith an axe
कुठारेण:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootकुठार (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, तृतीया-विभक्तिः (Instrumental), एकवचनम्
एवindeed, just
एव:
Sambandha (सम्बन्ध/निपात)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअव्ययम्; अवधारण-निपातः (emphatic particle)
लीलयाplayfully, as a sport
लीलया:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootलीला (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे, तृतीया-विभक्तिः (Instrumental), एकवचनम्
दृष्ट्वाhaving seen
दृष्ट्वा:
Purvakala-kriya (पूर्वकाल-क्रिया)
TypeVerb
Root√दृश् (धातु)
Formक्त्वान्त-अव्ययम् (gerund/absolutive), 'having seen'
रामेणby Rama
रामेण:
Kartr-karana/Agent-in-instrumental (कर्ता-निर्देश)
TypeNoun
Rootराम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, तृतीया-विभक्तिः (Instrumental), एकवचनम्
तेthey
ते:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः (Nominative), बहुवचनम्; सर्वनाम-रूपम्
सर्वेall
सर्वे:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः (Nominative), बहुवचनम्; विशेषणम् ते प्रति
युयुधुःfought
युयुधुः:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√युध् (धातु)
Formलिट्/परस्मैपदम् (Perfect), प्रथम-पुरुषः (3rd person), बहुवचनम्
वीर्य-संमताःesteemed for their valor
वीर्य-संमताः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootवीर्य (प्रातिपदिक) + संमत (कृदन्त-प्रातिपदिक, √मन् 'to think/approve' with सम्)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः (Nominative), बहुवचनम्; विशेषणम् ते प्रति; समासः: वीर्ये संमत (approved/esteemed for valor)