Shloka 24
ऋषिसर्गवर्णन (Rishi-Sarga Varṇana) — Account of the Creation/Origination of Sages and Beings
Devanagari script
प्रजा विवर्द्धयिषवः शबलाश्वाः पुनस्तु ते / पूर्वमुक्तं वचस्तद्वै श्राविता नारदेन ह
Transliteration
prajā vivarddhayiṣavaḥ śabalāśvāḥ punastu te / pūrvamuktaṃ vacastadvai śrāvitā nāradena ha
Translation
Those called the Śabalāśvas wished to increase the progeny; but Nārada made them hear the word spoken earlier.
Word by Word
प्रजाःcreatures/progeny
प्रजाः:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootप्रजा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग; द्वितीया, बहुवचन
विवर्द्धयिषवःdesiring to increase
विवर्द्धयिषवः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootवि-वृध् (धातु) + णिच् + इषु (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formइच्छार्थक/भविष्यत्सूचक कृदन्त (desiderative/future-intent sense); पुंलिङ्ग; प्रथमा, बहुवचन
शबलाश्वाःthe Śabalāśvas
शबलाश्वाः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootशबल + अश्व (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय समास; पुंलिङ्ग; प्रथमा, बहुवचन
पुनःagain
पुनः:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootपुनः (अव्यय)
Formअव्यय; पुनरावृत्तिसूचक
तुbut
तु:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय; विरोध/विशेषार्थक (but/indeed)
तेthey
ते:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा, बहुवचन
पूर्वम्previously
पूर्वम्:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootपूर्व (अव्यय/विशेषण-प्रातिपदिक)
Formअव्यय; कालवाचक (formerly/before)
उक्तम्spoken/said
उक्तम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootवच् (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle); नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया/प्रथमा, एकवचन (with vacas)
वचःspeech/words
वचः:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootवचस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; द्वितीया, एकवचन
तत्that
तत्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; द्वितीया, एकवचन (referring to vacas)
वैindeed
वै:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootवै (अव्यय)
Formअव्यय; निश्चयार्थक/खलु (indeed)
श्राविताःwere made to hear / were told
श्राविताः:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Rootश्रु (धातु) + णिच् + क्त (कृदन्त)
Formकर्मणि प्रयोग; क्त-प्रत्ययान्त (causative PPP ‘made to hear’); पुंलिङ्ग; प्रथमा, बहुवचन; (अर्थतः ‘श्राविताः (आसन्)’ ellipsis)
नारदेनby Nārada
नारदेन:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootनारद (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; तृतीया (3rd/तृतीया), एकवचन
हindeed (particle)
ह:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootह (अव्यय)
Formअव्यय; स्मरण/खल्वर्थक निपात (emphatic particle)