Brahmanda Purana — Anushanga Pada, Shloka 20
ऋषिसर्गवर्णन (Rishi-Sarga Varṇana) — Account of the Creation/Origination of Sages and Beings
Devanagari script
सूत उवाच दक्षपुत्राश्च हर्यश्वा विवर्धयिषवः प्रजाः / समागता महावीर्या नारदस्तानुवाच ह
Transliteration
sūta uvāca dakṣaputrāśca haryaśvā vivardhayiṣavaḥ prajāḥ / samāgatā mahāvīryā nāradastānuvāca ha
Translation
Sūta said: Dakṣa’s sons, the Haryaśvas, assembled, wishing to increase the progeny of beings. Mighty in valor, they gathered; then Nārada spoke to them.
Word by Word
सूतःSūta
सूतः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootसूत (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
उवाचsaid
उवाच:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद
दक्ष-पुत्राःsons of Daksha
दक्ष-पुत्राः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootदक्ष (प्रातिपदिक) + पुत्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; तत्पुरुषः (दक्षस्य पुत्राः)
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध/connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक अव्यय (conjunction)
हर्यश्वाःthe Haryaśvas
हर्यश्वाः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootहर्यश्व (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; नाम (proper group-name)
विवर्धयिषवःdesiring to increase
विवर्धयिषवः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootवि-वर्धयिषु (कृदन्त; √वृध् caus. वर्धय् + इच्छार्थक ‘इषु’)
Formइच्छार्थक कृदन्त (desiderative/intentional adjective), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; विशेषण (qualifying ‘हर्यश्वाः’)
प्रजाःcreatures/offspring
प्रजाः:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootप्रजा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन
समागताःhaving assembled
समागताः:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Rootसम्-आ-गम् (धातु)
Formभूतकृदन्त (past active participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; ‘having assembled/come together’
महावीर्याःof great vigor
महावीर्याः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootमहा (प्रातिपदिक) + वीर्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; कर्मधारयः (महद् वीर्यम् येषाम्) विशेषण (of the assembled ones)
नारदःNarada
नारदः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootनारद (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
तान्them
तान्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन
अनुवाचaddressed/spoke to
अनुवाच:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootअनु-वच् (धातु)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद
हindeed/then
ह:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootह (अव्यय)
Formस्मरण/कथन-प्रत्ययक अव्यय (narrative particle)