Shloka 18
ऋषिसर्गवर्णन (Rishi-Sarga Varṇana) — Account of the Creation/Origination of Sages and Beings
Devanagari script
कन्यायां नारदो मह्यं तव पुत्रो भवेदिति / ततो दक्षः सुतां प्रदात् प्रियां वै परमेष्ठिने / तस्मात्स नारदो जज्ञे भूयः शापभयदृषिः
Transliteration
kanyāyāṃ nārado mahyaṃ tava putro bhavediti / tato dakṣaḥ sutāṃ pradāt priyāṃ vai parameṣṭhine / tasmātsa nārado jajñe bhūyaḥ śāpabhayadṛṣiḥ
Translation
Concerning the maiden, he prayed, “May Nārada become my son.” Then Dakṣa gave his beloved daughter to Parameṣṭhin. From her Nārada was born again, the seer who beheld the dread of a curse.
Word by Word
कन्यायाम्in/with regard to the maiden
कन्यायाम्:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootकन्या (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (7th/सप्तमी), एकवचन; अधिकरण (locative of place/condition)
नारदःNarada
नारदः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootनारद (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/प्रथमा), एकवचन
मह्यम्to me
मह्यम्:
Sampradana (सम्प्रदान)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formउत्तमपुरुष-सर्वनाम, चतुर्थी-विभक्ति (4th/चतुर्थी), एकवचन
तवyour
तव:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formमध्यमपुरुष-सर्वनाम, षष्ठी-विभक्ति (6th/षष्ठी), एकवचन
पुत्रःson
पुत्रः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootपुत्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
भवेत्should become
भवेत्:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootभू (धातु)
Formविधिलिङ् (Optative/विधिलिङ्), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन, परस्मैपद
इतिthus
इति:
Sambandha (सम्बन्ध/quotative)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formउद्धरण/वाक्य-समाप्ति सूचक अव्यय (quotative particle)
ततःthen
ततः:
Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formअव्यय; काल/क्रम सूचक (then/thereupon)
दक्षःDaksha
दक्षः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootदक्ष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
सुताम्daughter
सुताम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootसुता (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/द्वितीया), एकवचन
प्रदात्gave
प्रदात्:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootप्र-दा (धातु)
Formलुङ् (Aorist/लुङ्), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन, परस्मैपद; छान्दस/पुराण-प्रयोग (aorist form)
प्रियाम्beloved/dear
प्रियाम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootप्रिया (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (qualifying ‘सुताम्’)
वैindeed
वै:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootवै (अव्यय)
Formनिश्चय/उपपादक अव्यय (emphatic particle)
परमेष्ठिनेto Parameṣṭhin (Brahmā)
परमेष्ठिने:
Sampradana (सम्प्रदान)
TypeNoun
Rootपरमेष्ठिन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, चतुर्थी-विभक्ति, एकवचन
तस्मात्therefore/from that
तस्मात्:
Hetu (हेतु)
TypeIndeclinable
Rootतस्मात् (सर्वनाम-प्रातिपदिक तद्)
Formअव्ययीभाववत् प्रयोग; हेत्वर्थे (therefore/from that)
सःhe
सः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
नारदःNarada
नारदः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootनारद (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
जज्ञेwas born
जज्ञे:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootजन् (धातु)
Formलिट् (Perfect/लिट्), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन, आत्मनेपद
भूयःagain
भूयः:
Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootभूयस्/भूयः (अव्यय)
Formअव्यय; पुनरर्थक (again/once more)
शाप-भय-दृशिःone who feared the curse (curse-fearful seer)
शाप-भय-दृशिः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootशाप (प्रातिपदिक) + भय (प्रातिपदिक) + दृशि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (शापस्य भयम् यस्य/शापभयेन दृशिः) — ‘one whose outlook is (marked by) fear of a curse’