Shloka 31

The Deliverance of Nalakūvara and Maṇigrīva

Yamala-Arjuna Līlā Prelude and Culmination

Devanagari script

त्वमेक: सर्वभूतानां देहास्वात्मेन्द्रियेश्वर: । त्वमेव कालो भगवान् विष्णुरव्यय ईश्वर: ॥ ३० ॥ त्वं महान् प्रकृति: सूक्ष्मा रज:सत्त्वतमोमयी । त्वमेव पुरुषोऽध्यक्ष: सर्वक्षेत्रविकारवित् ॥ ३१ ॥

Transliteration

tvam ekaḥ sarva-bhūtānāṁ dehāsv-ātmendriyeśvaraḥ tvam eva kālo bhagavān viṣṇur avyaya īśvaraḥ

Translation

You are the subtle Mahat‑prakṛti, constituted of rajas, sattva, and tamas. You are the presiding Puruṣa, the Paramātmā, who knows every transformation within the heart‑field of all beings.

Synonyms

• त्वम्: you
• त्वम्: Karta (कर्ता/Subject)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; प्रथमा, एकवचन

• महान्: great
• महान्: Karta-anvaya (कर्ता-समनाधिकरण/Predicate adjective)
• Type: Adjective
• Root: महत् (प्रातिपदिक)
• Form: विशेषण; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• प्रकृतिः: Prakṛti; material nature
• प्रकृतिः: Karta-anvaya (कर्ता-समनाधिकरण/Predicate noun)
• Type: Noun
• Root: प्रकृति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग (Feminine), प्रथमा, एकवचन

• सूक्ष्मा: subtle
• सूक्ष्मा: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सूक्ष्म (प्रातिपदिक)
• Form: विशेषण; स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘प्रकृतिः’ इत्यस्य विशेषणम्

• रजः-सत्त्व-तमः-मयी: consisting of rajas, sattva, and tamas
• रजः-सत्त्व-तमः-मयी: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: रजस् (प्रातिपदिक) + सत्त्व (प्रातिपदिक) + तमस् (प्रातिपदिक) + मय (प्रातिपदिक)
• Form: समाहार/द्वन्द्व-पूर्वक-तत्पुरुष (coordinative base + mayī): ‘रजः सत्त्वं तमश्च एतेषां मयी’; स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘प्रकृतिः’ इत्यस्य विशेषणम्

• त्वम्: you
• त्वम्: Karta (कर्ता/Subject)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; प्रथमा, एकवचन

• एव: indeed
• एव: Avadharana (अवधारण/Emphasis)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: निपात; अवधारणार्थक

• पुरुषः: the Puruṣa; person
• पुरुषः: Karta-anvaya (कर्ता-समनाधिकरण/Predicate noun)
• Type: Noun
• Root: पुरुष (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• अध्यक्षः: overseer; superintendent
• अध्यक्षः: Karta-anvaya (कर्ता-समनाधिकरण/Predicate noun)
• Type: Noun
• Root: अध्यक्ष (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• सर्व-क्षेत्र-विकार-वित्: knower of all transformations of the field (body)
• सर्व-क्षेत्र-विकार-वित्: Karta-anvaya (कर्ता-समनाधिकरण/Predicate noun)
• Type: Noun
• Root: सर्व (प्रातिपदिक) + क्षेत्र (प्रातिपदिक) + विकार (प्रातिपदिक) + विद् (धातु, √विद् ‘to know’)
• Form: बहु-पद-तत्पुरुष; अन्ते ‘वित्’ = √विद्-धातोः कृत्-प्रत्ययान्त (क्विप्/क्विन्) ‘knower’; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘पुरुषः/अध्यक्षः’ इत्यस्य विशेषणवत्

Purport

Śrīpāda Madhvācārya has quoted from the Vāmana Purāṇa as follows:

Characters & Entities

• Krishna
• Vishnu
• Devas

FAQs

What does the Srimad Bhagavatam say about Krishna as the Supersoul (Paramatma)?

This verse states that Krishna alone is the indwelling Self and the Lord of the senses within the bodies of all beings, affirming His Paramatma feature.

Why do the demigods call Krishna 'Kala' (time) and 'Vishnu'?

They recognize that the child Krishna of Vraja is not merely human—He is the same imperishable Supreme Lord Viṣṇu who governs creation through time.

Practical application of seeing God as the inner controller in modern life?

Cultivate mindfulness and restraint by remembering that the senses and their power ultimately belong to the Divine indweller, encouraging ethical choices and devotion.