Mantra 1

Sukta 105

दैव्यं वचः। अपक्रामन् पौरुषेयाद् वृणानो दैव्यं वचः । प्रणीतीरभ्यावर्तस्व विश्वेभिः सखिभिः सह

apakrā́man paúruṣeyād vṛṇānó daivyáṃ vácáḥ | praṇī́tīr abhyā́vartasva víśvebhíḥ sákhíbhiḥ sahá ||

Stepping away from what is merely human, choosing the divine utterance, turn thee back to the right leadings, together with all thy friends.

दैव्यम्divine, heavenly
दैव्यम्:
विशेषण (कर्म/उद्देश्य-वाचक) — ‘वचः’ का
TypeAdjective
Rootदैव्य (प्रातिपदिक; देव-तद्धित)
वचःspeech, utterance, word
वचः:
कर्म (उच्चारण/ग्रहण का विषय) / उद्देश्य
TypeNoun
Rootवचस् (प्रातिपदिक)
अपक्रामन्step away, depart
अपक्रामन्:
क्रिया (आज्ञा) — कर्ता: (त्वम्) निहित
TypeVerb
Rootअप-क्रम् (धातु)
पौरुषेयात्from what is human-made / of human origin
पौरुषेयात्:
अपादान
TypeAdjective (used substantively)
Rootपौरुषेय (प्रातिपदिक; पुरुष-तद्धित)
वृणानःchoosing, selecting
वृणानः:
कर्तृ-विशेषण (कर्तरि) — (अहं/त्वम्) निहित
TypeParticiple
Root√वृ (वृणुते ‘to choose’)
दैव्यम्divine
दैव्यम्:
विशेषण (कर्म/उद्देश्य-वाचक) — ‘वचः’ का
TypeAdjective
Rootदैव्य (प्रातिपदिक; देव-तद्धित)
वचःspeech, word
वचः:
कर्म (ग्रहण/उच्चारण का विषय)
TypeNoun
Rootवचस् (प्रातिपदिक)
प्रणीतिःguidances, leadings, right directions
प्रणीतिः:
कर्म (अभ्यावर्तन का विषय) / सहचर्य-वाचक
TypeNoun
Rootप्र-नी (धातु) → प्रणीतिः (प्रातिपदिक, भाववाचक)
अभिtowards, unto
अभि:
क्रियाविशेषण (दिशा/सम्प्राप्ति)
TypeIndeclinable
Rootअभि
आवर्तस्वreturn, turn back
आवर्तस्व:
क्रिया (आज्ञा) — कर्ता: (त्वम्) निहित
TypeVerb
Rootआ-√वृत् (आवर्तते ‘to return/turn back’)
विश्वेभिःwith all
विश्वेभिः:
करण/सह (सहचर्ये) — ‘सखिभिः’ का विशेषण
TypeAdjective (used substantively)
Rootविश्व (सर्व-प्रातिपदिक)
सखिभिःwith (your) friends, companions
सखिभिः:
सह/करण (सहचर्य)
TypeNoun
Rootसखि (प्रातिपदिक)
सहtogether with
सह:
सहचर्य-प्रदर्शक (तृतीया-संबन्धी)
TypeIndeclinable
Rootसह

Rishi: Atharvanic tradition (unspecified in the provided excerpt)

Devata: Daivya Vāc (Divine Speech) / Praṇīti (Right Guidance) as operative abstractions

Chandas: Anuṣṭubh (probable; compact two-line structure).

{"primary_rasa":"shanta","secondary_rasa":null,"emotional_arc":"From renunciation of confusion to calm re-entry into right guidance with companionship.","listener_experience":"Relief, clarity, belonging; a gentle but firm inner correction.","intensity":3}