Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 2

Sukta 27

दक्षिणा दिगिन्द्रोऽधिपतिस्तिरश्चिराजी रक्षिता पितर इषवः । तेभ्यो नमोऽधिपतिभ्यो नमो रक्षितृभ्यो नम इषुभ्यो नम एभ्यो अस्तु । यो३ऽस्मान् द्वेष्टि यं वयं द्विष्मस्तं वो जम्भे दध्मः

dákṣiṇā díg índro ’dhipátis tiraścīrājī rakṣitā́ pitára íṣavaḥ | tébhyo námo ’dhipátibhyo námo rakṣitṛ́bhyo náma íṣubhyo náma ébhyo astu | yó ’smā́n dvéṣṭi yáṃ vayáṃ dvíṣmas táṃ vo jámbhe dadhmaḥ ||

The southern quarter—Indra is its overlord; Tiraścīrājī its guardian; the Fathers are its arrows. To them be reverence: reverence to the overlords, reverence to the protectors, reverence to the arrows—reverence be to these. Whoso hateth us, and whom we hate, him we set within your jaws.

दक्षिणाthe southern (direction)
दक्षिणा:
Adhikaraṇa (दिशा-निर्देशः)
TypeNoun
Rootदक्षिणा (प्रातिपदिक)
दिक्direction
दिक्:
Kartā (वाक्य-विषयः)
TypeNoun
Rootदिश् (प्रातिपदिक: दिक्)
इन्द्रःIndra
इन्द्रः:
Kartā (अधिपतिः)
TypeNoun
Rootइन्द्र (प्रातिपदिक)
अधिपतिःoverlord, ruler
अधिपतिः:
Kartā (विधेय-नाम)
TypeNoun
Rootअधिपति (प्रातिपदिक)
तिरश्चिराजीmoving crosswise/sideways (epithet)
तिरश्चिराजी:
Kartā (विशेषण-रूपेण)
TypeAdjective
Rootतिरश्चिराजि (प्रातिपदिक; बहुव्रीहि/कर्मधारय-समासः)
रक्षिताprotector, guardian
रक्षिता:
Kartā (रक्षकः)
TypeNoun
Rootरक्षि (धातु) → रक्षितृ/रक्षिता (कृदन्त-प्रातिपदिक)
पितरःthe Fathers (ancestors)
पितरः:
Kartā (समुच्चित-विषयः)
TypeNoun
Rootपितृ (प्रातिपदिक)
इषवःarrows
इषवः:
Kartā (समुच्चित-विषयः)
TypeNoun
Rootइषु (प्रातिपदिक)
तेभ्यःto them
तेभ्यः:
Sampradāna (नमः-योगे)
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
नमःobeisance
नमः:
Karma (वन्दन-क्रिया-भावः)
TypeNoun
Rootनमस् (प्रातिपदिक)
अधिपतिभ्यःto the overlords
अधिपतिभ्यः:
Sampradāna
TypeNoun
Rootअधिपति (प्रातिपदिक)
नमःobeisance
नमः:
Karma
TypeNoun
Rootनमस्
रक्षितृभ्यःto the protectors
रक्षितृभ्यः:
Sampradāna
TypeNoun
Rootरक्षि (धातु) → रक्षितृ (कृदन्त-प्रातिपदिक)
नमःobeisance
नमः:
Karma
TypeNoun
Rootनमस्
इषुभ्यःto the arrows
इषुभ्यः:
Sampradāna
TypeNoun
Rootइषु (प्रातिपदिक)
नमःobeisance
नमः:
Karma
TypeNoun
Rootनमस्
एभ्यःto these
एभ्यः:
Sampradāna
TypePronoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
अस्तुlet it be
अस्तु:
(क्रिया)
TypeVerb
Rootअस् (धातु)
यःwho
यः:
Kartā (द्वेष्टि-क्रियायाः)
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
अस्मान्us
अस्मान्:
Karma
TypePronoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
द्वेष्टिhates
द्वेष्टि:
(क्रिया)
TypeVerb
Rootद्विष् (धातु)
यम्whom
यम्:
Karma (द्विष्मः-क्रियायाः)
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
वयम्we
वयम्:
Kartā
TypePronoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
द्विष्मःhate
द्विष्मः:
(क्रिया)
TypeVerb
Rootद्विष् (धातु)
तम्him
तम्:
Karma (दध्मः-क्रियायाः)
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
वःfor you / of you
वः:
Sampradāna/Adhikaraṇa (सम्बन्धः: ‘your’/‘for you’)
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
जम्भेin the jaw(s), in the mouth
जम्भे:
Adhikaraṇa
TypeNoun
Rootजम्भ (प्रातिपदिक)
दध्मःwe place, we put
दध्मः:
(क्रिया)
TypeVerb
Rootधा (धातु) — वेदिक-रूपम् ‘दध्मः’ (√धा ‘स्थापने’)

Rishi: Atharvanic tradition (anukramaṇī-dependent)

Devata: Dik-devatā (South): Indra (adhipati), Tiraścīrājī (rakṣitṛ), Pitṛs as iṣavaḥ

Chandas: Formulaic Atharvanic litany

{"primary_rasa":"raudra","secondary_rasa":"vira","emotional_arc":"From formal reverence (namo) → consolidation of authority → aggressive consignment of the enemy to the devouring jaws.","listener_experience":"A sense of being ring-fenced by powers larger than oneself; anger is ritualized into controlled, lawful force.","intensity":8}