Mantra 5
Sukta 105
Sanskrit (Devanagari)
इन्द्रं तं शुम्भ पुरुहन्मन्नवसे यस्य द्विता विधर्तरि । हस्ताय वज्रः प्रति धायि दर्शतो महो दिवे न सूर्यः
IAST Transliteration
índraṃ táṃ śumbha puruhanman ávase yásya dvitā́ vidhártari | hástāya vájraḥ práti dhāyi darśató mahó divé na sū́ryaḥ
English Translation (Griffith/Whitney)
Adorn that Indra, the much-smiting, for our aid—whose bolt was set upon his hand in twofold wise, in the upholder; splendid to behold, great as the Sun in heaven.
Word by Word
इन्द्रम्Indra (as the one addressed/praised)
इन्द्रम्:
कर्म (स्तुत्य/आह्वेय-देवता)
TypeNoun
Rootइन्द्र (प्रातिपदिक)
तम्him/that one
तम्:
कर्म (इन्द्रम् इति विशेषण/अनुवर्ती)
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
शुम्भadorn/praise (you)
शुम्भ:
क्रिया (आह्वान/स्तुति-क्रिया)
TypeVerb
Rootशुभ् (धातु; ‘शोभने/अलङ्कारे’)
पुरुहन्मन्O slayer of many
पुरुहन्मन्:
कर्म (इन्द्रस्य विशेषणम्)
TypeAdjective (epithet)
Rootपुरुहन् (प्रातिपदिक; ‘बहून् हन्ति’), -मन् (विशेषण-प्रत्यययुक्त रूप)
अवसेfor help/protection
अवसे:
सम्प्रदान (हितार्थ/उद्देश्य)
TypeNoun
Rootअवस् (प्रातिपदिक; ‘रक्षा/सहायता’)
यस्यwhose
यस्य:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
द्विताin two ways; doubly
द्विता:
क्रियाविशेषण (काल/प्रकार)
TypeIndeclinable
Rootद्वि (संख्याशब्द-आधारित अव्यय)
विधर्तरिin/with the supporter/ordainer
विधर्तरि:
अधिकरण (सप्तमी; ‘विधर्तरि’ = ‘विधर्तृ-सम्बन्धे/स्थितौ’)
TypeNoun (agent)
Rootवि-धृ (धातु; ‘धारणे’) → विधर्तृ (कृदन्त-प्रातिपदिक ‘धारक/विधाता’)
हस्तायto the hand
हस्ताय:
सम्प्रदान (प्राप्त्यर्थ; ‘हस्ताय’ = ‘हस्ते/हस्ताय’)
TypeNoun
Rootहस्त (प्रातिपदिक)
वज्रःthe thunderbolt
वज्रः:
कर्तृ (धायि इत्यस्य)
TypeNoun
Rootवज्र (प्रातिपदिक)
प्रतिtowards; against
प्रति:
क्रियाविशेषण/उपसर्गार्थ (प्रत्यभिमुख्ये)
TypeIndeclinable
Rootप्रति (उपसर्ग/अव्यय)
धायिwas placed/was set
धायि:
क्रिया
TypeVerb
Rootधा (धातु; ‘धारणे/स्थापने’)
दर्शतःof the splendid/visible one
दर्शतः:
सम्बन्ध (षष्ठी; इन्द्रस्य विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootदर्शत (प्रातिपदिक; ‘दर्शनीय/दीप्त’)
महोgreat (glory/majesty)
महो:
कर्म/विशेष्य (उपमेय-भागे)
TypeAdjective
Rootमहत् (प्रातिपदिक)
दिवेfor heaven; for the sky
दिवे:
सम्प्रदान (हितार्थ; ‘for heaven/for the sky’)
TypeNoun
Rootद्यौ/दिव् (प्रातिपदिक ‘दिव्/द्यौः’)
नlike; as
न:
उपमान-सूचक
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
सूर्यःthe Sun
सूर्यः:
कर्तृ/उपमान (उपमेयस्य उपमा)
TypeNoun
Rootसूर्य (प्रातिपदिक)
Attribution
Rishi: RV-derived
Devata: Indra
Chandas: Triṣṭubh
Mantra Rasa
{"primary_rasa":"vira","secondary_rasa":"adbhuta","emotional_arc":"From invocation and adornment to a shining climax in the sun-comparison.","listener_experience":"Energized, protected, mentally ‘lit up’; readiness without panic.","intensity":8}