Mantra 1
Sukta 102
Sanskrit (Devanagari)
ईलेन्यो नमस्यऽस्तिरस्तमांसि दर्शतः । समग्निरिध्यते वृषा
IAST Transliteration
ī́lenyo namasyò ’sti ró támāṃsi darśatáḥ | sám agnír idhyate vṛ́ṣā
English Translation (Griffith/Whitney)
Praiseworthy, to be adored, is the light—visible—(that drives off) the darknesses: fully is Agni kindled, the Bull.
Word by Word
ईलेन्यःpraiseworthy, worthy of invocation
ईलेन्यः:
Kartā (अग्नेः विशेषणम्) / विषय-कर्तृ (स्तुत्यः)
TypeAdjective
Rootईलेन्य (प्रातिपदिक; √ईळ्/ईड् ‘स्तुतौ’ से निष्पन्न विशेषण) अथवा ‘ईळनीय’
नमस्यःto be reverenced, venerable
नमस्यः:
Kartā (अग्नेः विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootनमस्य (प्रातिपदिक; √नम् ‘नमने’ से ‘नमस्य’ = नमनीय)
अस्तिis
अस्ति:
(सम्बन्ध-क्रिया) —
TypeVerb
Root√अस् (भू-सत्तायाम्)
रःa cry/sound; (as read) ‘ra’ (uncertain lexical value here)
रः:
Kartā (अस्ति इत्यस्य कर्तृपदम्)
TypeNoun
Rootर (प्रातिपदिक) / ‘रस्’ (ध्वन्यर्थ) इत्यादि; यहाँ ‘रः’ = ‘र’ (उच्चारण-रूप)
तमांसिdarknesses, dark masses
तमांसि:
Karma (दर्शतः इत्यस्य कर्म) / अथवा कर्तृ (यदि ‘तमांसि दर्शतः’ = ‘अन्धकाराणि दृश्यन्ते’)
TypeNoun
Rootतमस् (प्रातिपदिक)
दर्शतःare seen / appear (twofold form; Vedic)
दर्शतः:
(क्रिया) —
TypeVerb
Root√दृश् (दर्शने)
सम्together, completely (prefix)
सम्:
—
TypeIndeclinable
Rootसम् (उपसर्ग/अव्यय)
अग्निःAgni; fire
अग्निः:
Kartā (इध्यते इत्यस्य)
TypeNoun
Rootअग्नि (प्रातिपदिक)
इध्यतेis kindled, blazes
इध्यते:
(क्रिया) —
TypeVerb
Root√इन्ध् (दीप्तौ/प्रदीप्तौ)
वृषाbull-like; the strong one
वृषा:
Kartā (अग्नेः विशेषणम्)
TypeNoun/Adjective
Rootवृषन्/वृष (प्रातिपदिक)
Attribution
Rishi: R̥gvedic provenance (Agni praise; exact r̥ṣi per RV identification).
Devata: Agni (as light and bull-like potency).
Chandas: Anuṣṭubh/Triṣṭubh uncertain from excerpt; requires metrical audit.
Mantra Rasa
{"primary_rasa":"vira","secondary_rasa":"shanta","emotional_arc":"From recognition of darkness to triumphant kindling and steadied courage.","listener_experience":"Bravery, alertness, and reassurance.","intensity":6}