Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 6

Sukta 96

मुञ्चामि त्वा हविषा जीवनाय कमज्ञातयक्ष्मादुत राजयक्ष्मात्। ग्राहिर्जग्राह यद्येतदेनं तस्या इन्द्राग्नी प्र मुमुक्तमेनम्

muñcā́mi tvā havíṣā jī́vanāya kám ajñātayakṣmā́d utá rājayakṣmā́t | grāhíḥ jagrā́ha yády etád enaṃ tásyā ind्रāgnī prá mumuktam enam

With oblation I loose thee forth for life, from unknown wasting and from kingly wasting. If the Seizer have seized him with this assault, from that, O Indra and Agni, do ye wholly release him.

मुञ्चामिI release / set free
मुञ्चामि:
क्रिया (कर्तृ-क्रिया) / मुख्य क्रियापद
TypeVerb
Rootमुच् (मुचँ)
त्वाyou (as object)
त्वा:
कर्म
TypePronoun
Rootयुष्मद् (त्वद्-प्रातिपदिक)
हविषाwith oblation / by the offering
हविषा:
करण
TypeNoun
Rootहविस्
जीवनायfor life / for living
जीवनाय:
सम्प्रदान (प्रयोजन/लाभ) / प्रयोजनार्थ दत्तिः
TypeNoun
Rootजीवन (← √जीव्) / जीवन-प्रातिपदिक
कम्from what? / from which (unknown cause)?
कम्:
(प्रश्न/अनिर्दिष्ट) — वाक्ये ‘कस्मात्’ इव
TypePronoun
Rootकिम्
अज्ञातunknown / unrecognized
अज्ञात:
अपादान (यक्ष्मात्) — विशेषण
TypeAdjective
Rootअ-ज्ञात (√ज्ञा + क्त, नञ्-पूर्वक) / अज्ञात-प्रातिपदिक
यक्ष्मात्from disease (yakṣma; wasting illness)
यक्ष्मात्:
अपादान
TypeNoun
Rootयक्ष्म
उतand / also
उत:
TypeIndeclinable
Rootउत
राजयक्ष्मात्from rājayakṣma (consumption; severe wasting disease)
राजयक्ष्मात्:
अपादान
TypeNoun
Rootराजयक्ष्म
ग्राहिःthe seizer (demon/affliction)
ग्राहिः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootग्राहि (ग्रह्-धातोः ‘ग्राहि’ इति रोगनाम-प्रातिपदिक) अथवा ‘ग्राहि’ (seizer)
जग्राहseized / has seized
जग्राह:
क्रिया (कर्तृ-क्रिया)
TypeVerb
Rootग्रह् (ग्रहँ)
यत्which
यत्:
कर्म (जग्राह इत्यस्य) / सम्बन्धसूचक
TypePronoun/Relative
Rootयद्
एतत्this
एतत्:
कर्म (जग्राह इत्यस्य) / ‘यत्’ इत्यस्य प्रत्यवस्थापनम्
TypePronoun/Demonstrative
Rootएतद्
एनम्him (this person)
एनम्:
कर्म (जग्राह इत्यस्य) / ‘him’
TypePronoun
Rootएतद् (एन्-आदेशः) / एनद्-प्रयोग
तस्याःof her/that (affliction)
तस्याः:
सम्बन्ध (षष्ठी) — ‘तस्याः (ग्राहेः/पीडायाः)’
TypePronoun
Rootतद्
इन्द्राग्नीO Indra and Agni
इन्द्राग्नी:
सम्बोधन (आह्वान)
TypeNoun (dual deity)
Rootइन्द्र + अग्नि (द्वन्द्व-समास) / इन्द्राग्नि-प्रातिपदिक
प्रforth / completely
प्र:
TypeIndeclinable (preverb)
Rootप्र
मुमुक्तम्release (you two)
मुमुक्तम्:
क्रिया (आज्ञा) — कर्तृ: इन्द्राग्नी
TypeVerb
Rootमुच् (मुचँ)
एनम्him
एनम्:
कर्म (मुमुक्तम् इत्यस्य)
TypePronoun
Rootएतद् (एन्-आदेशः)

Rishi: RV-derived healing/āyuṣya complex in AV 20; r̥ṣi attribution varies by anukramaṇī.

Devata: Indra-Agni (dual), with yakṣma/grahi as adversarial agents

Chandas: RV-style; likely Triṣṭubh (requires metrical verification).

{"primary_rasa":"karuna","secondary_rasa":"shanta","emotional_arc":"From urgent compassion (release from wasting) to calm relief (complete liberation).","listener_experience":"Comforted and hopeful; caregivers feel empowered with a clear action-formula.","intensity":7}