Mantra 24

Sukta 93

Sanskrit (Devanagari)

यो राजा चर्षणीनां याता रथेभिरध्रिगुः । विश्वासां तरुता पृतनानां ज्येष्ठो यो वृत्रहा गृणे

IAST Transliteration

yó rājā́ carṣaṇīnā́m yātā́ rathébhiḥ ádhriguḥ | víśvāsāṁ tarutā́ pṛ́tanānāṁ jyéṣṭho yó vṛtrahā́ gṛṇé ||

English Translation (Griffith/Whitney)

He who is King of the peoples, who fares with chariots, of unimpeded course; the Overcomer of all battles, the chief—he, the Slayer of Vṛtra, is hymned.

Word by Word

• यः: who
• यः: सम्बन्ध/विशेष्य-निर्देश (यः = ‘who’ introducing relative clause)
• Type: Pronoun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• राजा: king
• राजा: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: राजन् (प्रातिपदिक)

• चर्षणीनाम्: of the peoples/men
• चर्षणीनाम्: सम्बन्ध (genitive: of …)
• Type: Noun
• Root: चर्षणि (प्रातिपदिक)

• याता: the goer; one who advances
• याता: कर्तृ (राजा इत्यस्य विशेषणम्)
• Type: Adjective (kṛdanta)
• Root: या (धातु) → यातृ/यात (कृदन्त-प्रातिपदिक; ‘goer/one who goes’)

• रथेभिः: with chariots
• रथेभिः: करण
• Type: Noun
• Root: रथ (प्रातिपदिक)

• अध्रिगुः: unfailing/unyielding (in onset)
• अध्रिगुः: कर्तृ (राजा इत्यस्य विशेषणम्)
• Type: Adjective
• Root: अध्रिगु (प्रातिपदिक; बहुव्रीहिः/विशेषण-शब्दः)

• विश्वासाम्: of all
• विश्वासाम्: सम्बन्ध (genitive: of all …)
• Type: Adjective (pronominal)
• Root: विश्व (सर्व/समस्त) → विश्वा (प्रातिपदिक; ‘all’)

• तरुता: overcomer; conqueror
• तरुता: कर्तृ (राजा इत्यस्य विशेषणम्)
• Type: Noun/Adjective (kṛdanta)
• Root: तॄ (धातु ‘to cross/overcome’) → तरुतृ/तरुत (कृदन्त-प्रातिपदिक; ‘overcomer’)

• पृतनानाम्: of battles/armies
• पृतनानाम्: सम्बन्ध (genitive: of battles/hosts)
• Type: Noun
• Root: पृतना (प्रातिपदिक)

• ज्येष्ठः: the foremost; eldest
• ज्येष्ठः: कर्तृ (राजा इत्यस्य विशेषणम्)
• Type: Adjective
• Root: ज्येष्ठ (प्रातिपदिक)

• यः: who
• यः: सम्बन्ध/विशेष्य-निर्देश (resumptive relative)
• Type: Pronoun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• वृत्रहा: Vṛtra-slayer; obstacle-slayer
• वृत्रहा: कर्तृ (राजा इत्यस्य विशेषणम्)
• Type: Noun/Adjective
• Root: वृत्रहन् (प्रातिपदिक; समासः वृत्र + हन् ‘slayer of Vṛtra/obstacle’)

• गृणे: I praise / I sing
• गृणे: क्रिया (वाक्यस्य)
• Type: Verb
• Root: गॄ (धातु ‘to sing/praise’)

Attribution

Rishi: Traditionally Indra-hymn seers as in RV parallels (AV 20 largely RV-derived); specific r̥ṣi follows the RV source-hymn attribution in critical apparatus.

Devata: Indra

Chandas: Triṣṭubh/Jagatī-type RV meter in AV 20 collections (as per RV source); verify per pada count in edition.

Mantra Rasa

{"primary_rasa":"vira","secondary_rasa":"shanta","emotional_arc":"Assertive proclamation settling into assured protection.","listener_experience":"Confidence, steadiness, communal courage.","intensity":7}