Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 20

Sukta 93

अर्भको न कुमारकोऽधि तिष्ठन्नवं रथम्। स पक्षन्महिषं मृगं पित्रे मात्रे विभुक्रतुम्

arbhakó ná kumārakó’dhí tiṣṭhann aváṃ rátham | sá pakṣan mahiṣáṃ mṛgáṃ pitráe mātŕe vibhúkratum

Like a mere boy, like a young lad, mounting the swift car, he cooked the buffalo, the wild game, for father and for mother—he of far-reaching purpose.

अर्भकःa little boy, child
अर्भकः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootअर्भक (प्रातिपदिक)
not
:
TypeIndeclinable
Rootन (निपात)
कुमारकःa young boy, lad
कुमारकः:
कर्तृ (अर्भकः इत्यस्य विशेषणवत्/समनाधिकरण)
TypeNoun
Rootकुमारक (प्रातिपदिक; कुमार + क)
अधिupon, on
अधि:
अधिकरण (भावार्थे)
TypeIndeclinable
Rootअधि (उपसर्ग/अव्यय)
तिष्ठन्standing
तिष्ठन्:
कर्तृ (अर्भकः/कुमारकः)
TypeVerb
Rootस्था (धातु) → तिष्ठत् (वर्तमाने कृदन्त)
नवम्new
नवम्:
कर्म (विशेषण)
TypeAdjective
Rootनव (प्रातिपदिक)
रथम्chariot
रथम्:
कर्म (अधि तिष्ठन्—यम् अधितिष्ठति)
TypeNoun
Rootरथ (प्रातिपदिक)
सःhe
सः:
कर्तृ
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
पक्षन्plucking/tearing off
पक्षन्:
कर्तृ (सः)
TypeVerb
Rootपक्ष् (धातु; ‘to pluck/tear off’ इत्यर्थे) → पक्षत् (वर्तमाने कृदन्त)
महिषम्buffalo
महिषम्:
कर्म
TypeNoun
Rootमहिष (प्रातिपदिक)
मृगम्wild animal, game
मृगम्:
कर्म (महिषम् इत्यस्य समन्वय/विशेषणभावः—‘buffalo as game/animal’)
TypeNoun
Rootमृग (प्रातिपदिक)
पित्रेto/for the father
पित्रे:
सम्प्रदान
TypeNoun
Rootपितृ (प्रातिपदिक)
मात्रेto/for the mother
मात्रे:
सम्प्रदान
TypeNoun
Rootमातृ (प्रातिपदिक)
विभुक्रतुम्of far-reaching/abundant resolve (wide-ranging will)
विभुक्रतुम्:
कर्म/विशेषण (कस्य? सः—‘him’ as object in implied praise/description)
TypeAdjective
Rootविभुक्रतु (प्रातिपदिक; विभु + क्रतु)

Rishi: RV-derived attribution (source-hymn dependent)

Devata: Indra (implicitly; vibhukratu as Indraic epithet)

Chandas: Anuṣṭubh-like (RV reuse)

{"primary_rasa":"vira","secondary_rasa":"shringara","emotional_arc":"From youthful daring to warm fulfillment in feeding and honoring parents.","listener_experience":"Energized readiness to provide; affectionate duty.","intensity":6}