Mantra 12

Sukta 2

Sanskrit (Devanagari)

धनुर्बिभर्षि हरितं हिरण्ययं सहस्रघ्नि शतवधं शिखण्डिनम्। रुद्रस्येषुश्चरति देवहेतिस्तस्यै नमो यतमस्यां दिशी३तः

IAST Transliteration

dhánur bibharṣi háritaṃ hiraṇyáyaṃ sahasraghní śatávadhaṃ śikhaṇḍinám | rudrásyeṣúś carati devahétis tásyai námo yátamasyāṃ diśī́táḥ ||

English Translation (Griffith/Whitney)

Thou bearest the bow, green-hued and golden, thousand-slaying, hundred-killing, crested. Rudra’s arrow goeth abroad—the god-sent missile: to her be homage, in whatsoever quarter she is, from hence away.

Word by Word

• धनुः: bow
• धनुः: कर्म (धार्य-वस्तु)
• Type: Noun
• Root: धनुस् (प्रातिपदिक)

• बिभर्षि: you bear / carry
• बिभर्षि: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √भृ (भरणे)

• हरितम्: greenish, tawny
• हरितम्: विशेषण (धनुः) / कर्म
• Type: Adjective
• Root: हरित (प्रातिपदिक)

• हिरण्यम्: golden
• हिरण्यम्: विशेषण (धनुः) / कर्म
• Type: Adjective
• Root: हिरण्य (प्रातिपदिक)

• सहस्रघ्नि: thousand-slaying
• सहस्रघ्नि: विशेषण (धनुः) / कर्म
• Type: Adjective
• Root: सहस्रघ्नि (प्रातिपदिक; सहस्र + √हन् ‘to slay’)

• शतवधम्: bringing the death of a hundred
• शतवधम्: विशेषण (धनुः) / कर्म
• Type: Adjective
• Root: शतवध (प्रातिपदिक; शत + वध)

• शिखण्डिनम्: crested one; wearer of a topknot/crest
• शिखण्डिनम्: कर्म (सम्बोधन-प्रायः; ‘शिखण्डिन्’ = रुद्रः)
• Type: Adjective
• Root: शिखण्डिन् (प्रातिपदिक)

• रुद्रस्य: of Rudra
• रुद्रस्य: सम्बन्ध (षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: रुद्र (प्रातिपदिक)

• इषुः: arrow
• इषुः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: इषु (प्रातिपदिक)

• चरति: moves, goes
• चरति: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √चर् (गत्यर्थे)

• देवहेतिः: the divine missile/weapon
• देवहेतिः: कर्तृ (इषुः का विशेषण/समास-नाम)
• Type: Noun
• Root: देवहेति (प्रातिपदिक; देव + हेति ‘missile/weapon’)

• तस्यै: to her (to that [missile])
• तस्यै: सम्प्रदान
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• नमः: obeisance
• नमः: कर्म/भाव (नमन-क्रिया का द्योतक)
• Type: Noun
• Root: नमस् (प्रातिपदिक)

• यतमस्याम्: whichever (one) in this (direction)
• यतमस्याम्: अधिकरण (देश/दिशा-निर्देश)
• Type: Pronoun (compound-like sandhi form)
• Root: यत् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + अस्याम् (इदम्-प्रातिपदिक)

• दिशि: in (a) direction
• दिशि: अधिकरण
• Type: Noun
• Root: दिश् (प्रातिपदिक)

• इतस्: from here; hence
• इतस्: अधिकरण/अपादान-भाव (दिशा-सूचक)
• Type: Indeclinable
• Root: इतस् (अव्यय)

Attribution

Rishi: Atharvanic/Angiras attribution (anukramaṇī-dependent).

Devata: Rudra and Rudra’s iṣu (personified missile)

Chandas: Triṣṭubh-like (common for martial/śānti descriptions; exact scansion varies by pada).

Mantra Rasa

{"primary_rasa":"raudra","secondary_rasa":"shanta","emotional_arc":"Confrontation with lethal majesty → appeasing homage → relieved distancing.","listener_experience":"Fear sharpened into clarity; then released into a protected perimeter.","intensity":8}