Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 4

Sukta 8

द्वादश प्रधयश्चक्रमेकं त्रीणि नभ्यानि क उ तच्चिकेत । तत्राहतास्त्रीणि शतानि शङ्कवः षष्टिश्च खीला अविचाचला ये

dvā́daśa pradháyaś cakrám ékaṃ trī́ṇi nábhyāni ká u tát ciketa | tatrā́hatās trī́ṇi śatā́ni śaṅkávaḥ ṣaṣṭíś ca khīlā́ avicā́calā yé

Twelve are the fellies of the single wheel; three are the naves—who, indeed, hath discerned it? Therein are driven fast three hundred pegs, and sixty stakes besides, that stir not from their place.

द्वादशtwelve
द्वादश:
Kartā (प्रधयः-समूहस्य विशेषणम्)
TypeAdjective (numeral)
Rootद्वादशन् (संख्याशब्द) / द्वा-दश (द्वि + दश)
प्रधयःfellies / rim-segments (of a wheel)
प्रधयः:
Kartā
TypeNoun
Rootप्रधि (प्रातिपदिक)
चक्रम्wheel
चक्रम्:
Karma
TypeNoun
Rootचक्र (प्रातिपदिक)
एकम्one
एकम्:
Karma (चक्रम्-विशेषणम्)
TypeAdjective (numeral)
Rootएक (संख्याशब्द)
त्रीणिthree
त्रीणि:
Kartā (नभ्यानि-समूहस्य विशेषणम्)
TypeAdjective (numeral)
Rootत्रि (संख्याशब्द)
नभ्यानिnaves / hubs
नभ्यानि:
Kartā
TypeNoun
Rootनाभि (प्रातिपदिक)
कःwho?
कः:
Kartā
TypePronoun
Rootक (प्रश्नसर्वनाम)
indeed / then
:
TypeIndeclinable
Rootउ (निपात)
तत्that
तत्:
Karma
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम)
चिकेतmay perceive/understand
चिकेत:
Kriyā
TypeVerb
Rootचित् (धातु) → चिकीते/चिकेत (परस्मैपद-आर्षरूप)
तत्रthere
तत्र:
Adhikaraṇa
TypeIndeclinable
Rootतत्र (अव्यय)
आहताःdriven in / struck in
आहताः:
Kartā (शङ्कवः-विशेषणम्)
TypeParticiple (past passive)
Rootआ-हन् (धातु) → आहत (कृदन्त)
त्रीणिthree
त्रीणि:
Kartā (शतानि-समूहस्य विशेषणम्)
TypeAdjective (numeral)
Rootत्रि (संख्याशब्द)
शतानिhundreds
शतानि:
Kartā
TypeNoun
Rootशत (प्रातिपदिक)
शङ्कवःpegs / pins
शङ्कवः:
Kartā
TypeNoun
Rootशङ्कु (प्रातिपदिक)
षष्टिःsixty
षष्टिः:
Kartā
TypeNoun (numeral)
Rootषष्टि (संख्याशब्द)
and
:
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
खीलाःstakes / wedges
खीलाः:
Kartā
TypeNoun
Rootखील (प्रातिपदिक)
अविचाचलाःunshaking / immovable
अविचाचलाः:
Kartā (खीला:-विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootवि-चचल्/चल् (धातु) → विचाचल (कृदन्त/विशेषण); अ- (निषेध)
येwhich / who
ये:
Kartā (सम्बन्ध-प्रवर्तकः)
TypePronoun (relative)
Rootयद् (सर्वनाम)

Rishi: Speculative Atharvanic seer-tradition (often treated as anonymous brahmavidyā material)

Devata: Kāla/Ṛta embodied as the Year-wheel; implicitly Savitṛ as regulator

Chandas: Triṣṭubh-like (with late metrical freedom)

{"primary_rasa":"adbhuta","secondary_rasa":"shanta","emotional_arc":"Awe at the hidden structure → calm through comprehension.","listener_experience":"Feeling of being ‘held’ by an intelligible calendar; reduced chaos.","intensity":5}