Mantra 3
Sukta 6
Sanskrit (Devanagari)
यत् त्वा शिक्वः परावधीत् तक्षा हस्तेन वास्या । आपस्त्वा तस्मज्जीवलाः पुनन्तु शुचयः शुचिम्
IAST Transliteration
yát tvā́ śikváḥ parā́vadhīt tákṣā hástena vā́syā | ā́pas tvā́ tásmāj jīvá-lāḥ punantu śúcayaḥ śúcim ||
English Translation (Griffith/Whitney)
What hurt the craftsman dealt thee—what the carpenter with hand and adze—therefrom let the Waters, life-bestowing, cleanse thee, pure ones cleansing thee to purity.
Word by Word
यत्that which / since / because
यत्:
सम्बन्ध/अन्वय-निर्देशक (relative connector)
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) / यद्-शब्द
त्वाyou (as object)
त्वा:
कर्म
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
शिक्वःthe skilled one / craftsman
शिक्वः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootशिक्वन् (प्रातिपदिक; ‘शिक्व’ = कुशल/चतुर/कारीगर-भाव)
परावधीःत्struck down / cut off
परावधीःत्:
क्रिया
TypeVerb
Root√वध् (हनने) उपसर्गः परा-
तक्षाthe carpenter
तक्षा:
कर्तृ (अगली क्रिया के साथ)
TypeNoun
Rootतक्षन् (प्रातिपदिक; ‘carpenter’)
हस्तेनwith (his) hand
हस्तेन:
करण
TypeNoun
Rootहस्त (प्रातिपदिक)
वास्याwith an adze/axe
वास्या:
करण
TypeNoun
Rootवासी (प्रातिपदिक; ‘adze/axe’), स्त्रीलिङ्ग
आपःthe waters
आपः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootअप् (प्रातिपदिक; ‘water’)
त्वाyou (as object)
त्वा:
कर्म
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
तस्मात्from that (source/cause)
तस्मात्:
अपादान
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
जीवलाःlife-giving
जीवलाः:
कर्तृ (आपः के विशेषणरूपेण)
TypeAdjective
Rootजीवल (प्रातिपदिक; ‘life-giving, vitalizing’)
पुनन्तुmay (they) purify
पुनन्तु:
क्रिया
TypeVerb
Root√पू (पूञ्) (पवने/शोधने)
शुचयःpure
शुचयः:
कर्तृ (आपः के विशेषणरूपेण)
TypeAdjective
Rootशुचि (प्रातिपदिक)
शुचिम्pure (one)
शुचिम्:
कर्म (त्वा के विशेषणरूपेण)
TypeAdjective
Rootशुचि (प्रातिपदिक)
Attribution
Rishi: Atharvanic tradition (maṇi-sūkta complex)
Devata: Āpas (Waters) as purifiers; secondarily the Maṇi
Chandas: Anuṣṭubh
Mantra Rasa
{"primary_rasa":"shanta","secondary_rasa":"karuna","emotional_arc":"Acknowledgment of injury → appeal to life-giving waters → completion in purity.","listener_experience":"Relief, softness, renewed trust in the charm and in one’s own actions.","intensity":4}