Previous Sutra
Next Sutra

Sutra 29

कार्यस्यासिद्धाव् उपरुध्यमानस्तर्कयेत्किं भर्तुर्मे व्यसनमासन्नं पश्यन् स्वं वा व्यसनं प्रतिकर्तुकामः पार्ष्णिग्राहमासारमन्तःकोपमाटविकं वा समुत्थापयितुकामः मित्रमाक्रन्दं वा व्याघातयितुकामः स्वं वा परतो विग्रहमन्तःकोपमाटविकं वा प्रतिकर्तुकामः संसिद्धं वा मे भर्तुर्यात्राकालमभिहन्तुकामः सस्यपण्यकुप्यसंग्रहं दुर्गकर्म बलसमुद्दानं वा कर्तुकामः स्वसैन्यानां वा व्यायामस्य देशकालावाकाङ्क्षमाणः परिभवप्रमादाभ्यां वा संसर्गानुबन्धार्थी वा मामुपरुणद्धि इति ॥ कZ_०१.१६.२९ ॥

kāryasyāsiddhāv uparudhyamānas tarkayet: kiṃ bhartur me vyasanam āsannaṃ paśyan, svaṃ vā vyasanaṃ pratikartukāmaḥ, pārṣṇigrāham āsāram antaḥkopam āṭavikaṃ vā samutthāpayitukāmaḥ, mitram ākrandaṃ vā vyāghātayitukāmaḥ, svaṃ vā parato vigraham antaḥkopam āṭavikaṃ vā pratikartukāmaḥ, saṃsiddhaṃ vā me bhartur yātrākālam abhihantukāmaḥ, sasyapaṇyakupyasaṃgrahaṃ durgakarma balasamuddānaṃ vā kartukāmaḥ, svasainyānāṃ vā vyāyāmasya deśakālāv ākāṅkṣamāṇaḥ, paribhava-pramādābhyāṃ vā saṃsargānubandhārthī vā mām uparuṇaddhi iti.

If, in accomplishing a mission, he is being obstructed, he should infer: ‘Is my master seeing an imminent calamity and therefore countering it? Or is he seeking to remedy his own distress? Or does he wish to stir up an enemy-at-the-heel (pārṣṇigrāha), an invasion, internal revolt, or a forest-tribal rising? Or does he wish to harm an ally or a distressed ally (ākranda)? Or does he wish to counter conflict, internal revolt, or a forest rising arising from his own side or from others? Or does he wish to strike at the time of my master’s prepared expedition (yātrā-kāla)? Or does he wish to undertake stockpiling of grain/merchandise/implements, fortification works, or mobilization of forces? Or is he waiting for the proper place and time for drilling his troops? Or, due to insult or negligence, does he seek association and attachment (with others) and therefore restrain me?’

कार्यस्यof the task/operation
कार्यस्य:
TypeNoun
Rootकार्य
Formषष्ठी-एकवचनम्, नपुंसकलिङ्गम्
असिद्धौwhen not accomplished; in non-accomplishment
असिद्धौ:
TypeNoun
Rootअसिद्धि
Formसप्तमी-एकवचनम्, स्त्रीलिङ्गम्
उपरुध्यमानःbeing obstructed/blocked
उपरुध्यमानः:
TypeVerb (participle)
Rootउप-रुध्
Formवर्तमानकाले कर्मणि/आत्मनेपदे कृदन्तः (शानच्), प्रथमा-एकवचनम्, पुल्लिङ्गम्
तर्कयेत्he should infer/consider
तर्कयेत्:
TypeVerb
Rootतर्क्
Formविधिलिङ्, परस्मैपदम्, प्रथमपुरुषः, एकवचनम्
किम्what? whether?
किम्:
TypePronoun/Interrogative
Rootकिम्
Formनपुंसकलिङ्गम्, प्रथमा/द्वितीया-एकवचनम् (प्रश्नार्थक)
भर्तुःof (my) master/lord
भर्तुः:
TypeNoun
Rootभर्तृ
Formषष्ठी-एकवचनम्, पुल्लिङ्गम्
मेmy
मे:
TypePronoun
Rootअस्मद्
Formषष्ठी-एकवचनम् (एन्क्लिटिक)
व्यसनम्calamity, misfortune
व्यसनम्:
TypeNoun
Rootव्यसन
Formप्रथमा/द्वितीया-एकवचनम्, नपुंसकलिङ्गम्
आसन्नम्imminent, near at hand
आसन्नम्:
TypeAdjective (participle)
Rootआसन्न
Formप्रथमा/द्वितीया-एकवचनम्, नपुंसकलिङ्गम्
पश्यन्seeing
पश्यन्:
TypeVerb (participle)
Rootदृश्
Formवर्तमानकाले कर्तरि कृदन्तः (शतृ), प्रथमा-एकवचनम्, पुल्लिङ्गम्
स्वम्his own
स्वम्:
TypePronoun/Adjective
Rootस्व
Formद्वितीया-एकवचनम्, नपुंसकलिङ्गम्
वाor
वा:
TypeParticle
Rootवा
Formनिपातः (विकल्पार्थक)
व्यसनम्calamity
व्यसनम्:
TypeNoun
Rootव्यसन
Formद्वितीया-एकवचनम्, नपुंसकलिङ्गम्
प्रतिकर्तुकामःwishing to counteract/remedy
प्रतिकर्तुकामः:
TypeVerb (desiderative adjective)
Rootप्रति-कृ
Formतुमुन्-अन्त (प्रतिकर्तुम्) + काम (इच्छार्थक), प्रथमा-एकवचनम्, पुल्लिङ्गम्
पार्ष्णिग्राहम्a rear-enemy
पार्ष्णिग्राहम्:
TypeNoun
Rootपार्ष्णिग्राह
Formद्वितीया-एकवचनम्, पुल्लिङ्गम्
आसारम्a raid/assault
आसारम्:
TypeNoun
Rootआसार
Formद्वितीया-एकवचनम्, पुल्लिङ्गम्
अन्तःकोपम्internal uprising
अन्तःकोपम्:
TypeNoun
Rootअन्तःकोप
Formद्वितीया-एकवचनम्, पुल्लिङ्गम्; अन्तः (अव्यय/उपसर्गसदृश) + कोप
आटविकम्forest-tribal (force/affair)
आटविकम्:
TypeNoun/Adjective
Rootआटविक
Formद्वितीया-एकवचनम्, नपुंसकलिङ्गम् (आटविकम् बलम्/कर्म)
वाor
वा:
TypeParticle
Rootवा
Formनिपातः
समुत्थापयितुकामःwishing to raise/stir up
समुत्थापयितुकामः:
TypeVerb (desiderative adjective)
Rootसम्-उत्-स्था (णिच्)
Formणिच्-प्रेरणार्थक धातु + तुमुन् (समुत्थापयितुम्) + काम, प्रथमा-एकवचनम्, पुल्लिङ्गम्
मित्रम्an ally/friend
मित्रम्:
TypeNoun
Rootमित्र
Formद्वितीया-एकवचनम्, नपुंसकलिङ्गम्
आक्रन्दम्an outcry/appeal (for help)
आक्रन्दम्:
TypeNoun
Rootआक्रन्द
Formद्वितीया-एकवचनम्, पुल्लिङ्गम्
वाor
वा:
TypeParticle
Rootवा
Formनिपातः
व्याघातयितुकामःwishing to thwart/strike down
व्याघातयितुकामः:
TypeVerb (desiderative adjective)
Rootवि-आ-घात् (णिच्)
Formणिच् + तुमुन् (व्याघातयितुम्) + काम, प्रथमा-एकवचनम्, पुल्लिङ्गम्
स्वम्his own
स्वम्:
TypePronoun/Adjective
Rootस्व
Formद्वितीया-एकवचनम्, नपुंसकलिङ्गम्
वाor
वा:
TypeParticle
Rootवा
Formनिपातः
परतःfrom another side; externally; by others
परतः:
TypeAdverb
Rootपरतः
Formअव्ययम् (तसिल्)
विग्रहम्war/hostility
विग्रहम्:
TypeNoun
Rootविग्रह
Formद्वितीया-एकवचनम्, पुल्लिङ्गम्
अन्तःकोपम्internal uprising
अन्तःकोपम्:
TypeNoun
Rootअन्तःकोप
Formद्वितीया-एकवचनम्, पुल्लिङ्गम्
आटविकम्forest-tribal (force/affair)
आटविकम्:
TypeNoun/Adjective
Rootआटविक
Formद्वितीया-एकवचनम्, नपुंसकलिङ्गम्
वाor
वा:
TypeParticle
Rootवा
Formनिपातः
प्रतिकर्तुकामःwishing to counteract
प्रतिकर्तुकामः:
TypeVerb (desiderative adjective)
Rootप्रति-कृ
Formतुमुन् + काम, प्रथमा-एकवचनम्, पुल्लिङ्गम्
संसिद्धम्ready, prepared, accomplished
संसिद्धम्:
TypeAdjective (participle)
Rootसंसिद्ध
Formद्वितीया-एकवचनम्, नपुंसकलिङ्गम्
वाor
वा:
TypeParticle
Rootवा
Formनिपातः
मेmy
मे:
TypePronoun
Rootअस्मद्
Formषष्ठी-एकवचनम् (एन्क्लिटिक)
भर्तुःof (my) master
भर्तुः:
TypeNoun
Rootभर्तृ
Formषष्ठी-एकवचनम्, पुल्लिङ्गम्
यात्राकालम्the time of expedition
यात्राकालम्:
TypeNoun
Rootयात्राकाल
Formद्वितीया-एकवचनम्, पुल्लिङ्गम्; यात्रा + काल
अभिहन्तुकामःwishing to strike/attack
अभिहन्तुकामः:
TypeVerb (desiderative adjective)
Rootअभि-हन्
Formतुमुन् (अभिहन्तुम्) + काम, प्रथमा-एकवचनम्, पुल्लिङ्गम्
सस्यपण्यकुप्यसंग्रहम्stockpiling of grain, goods, and valuables
सस्यपण्यकुप्यसंग्रहम्:
TypeNoun
Rootसस्यपण्यकुप्यसंग्रह
Formद्वितीया-एकवचनम्, पुल्लिङ्गम्; सस्य + पण्य + कुप्य + संग्रह
दुर्गकर्मfortification work
दुर्गकर्म:
TypeNoun
Rootदुर्गकर्मन्
Formद्वितीया-एकवचनम्, नपुंसकलिङ्गम्; दुर्ग + कर्म
बलसमुद्दानम्muster/assembly of forces
बलसमुद्दानम्:
TypeNoun
Rootबलसमुद्दान
Formद्वितीया-एकवचनम्, नपुंसकलिङ्गम्; बल + समुद्दान
वाor
वा:
TypeParticle
Rootवा
Formनिपातः
कर्तुकामःwishing to do/undertake
कर्तुकामः:
TypeVerb (desiderative adjective)
Rootकृ
Formतुमुन् (कर्तुम्) + काम, प्रथमा-एकवचनम्, पुल्लिङ्गम्
स्वसैन्यानाम्of his own troops
स्वसैन्यानाम्:
TypeNoun
Rootस्वसैन्य
Formषष्ठी-बहुवचनम्, नपुंसकलिङ्गम्; स्व + सैन्य
वाor
वा:
TypeParticle
Rootवा
Formनिपातः
व्यायामस्यof training/exercise
व्यायामस्य:
TypeNoun
Rootव्यायाम
Formषष्ठी-एकवचनम्, पुल्लिङ्गम्
देशकालौplace and time
देशकालौ:
TypeNoun
Rootदेशकाल
Formद्वितीया-द्विवचनम्, पुल्लिङ्गम्; देश + काल
आकाङ्क्षमाणःdesiring/awaiting
आकाङ्क्षमाणः:
TypeVerb (participle)
Rootआ-काश्/काङ्क्ष्
Formवर्तमानकाले कर्तरि कृदन्तः (शानच्), प्रथमा-एकवचनम्, पुल्लिङ्गम्
परिभवप्रमादाभ्याम्through humiliation and negligence
परिभवप्रमादाभ्याम्:
TypeNoun
Rootपरिभवप्रमाद
Formतृतीया-द्विवचनम्, पुल्लिङ्गम्; परिभव + प्रमाद
वाor
वा:
TypeParticle
Rootवा
Formनिपातः
संसर्गानुबन्धार्थीseeking association and continued connection
संसर्गानुबन्धार्थी:
TypeNoun/Adjective
Rootसंसर्गानुबन्धार्थिन्
Formप्रथमा-एकवचनम्, पुल्लिङ्गम्; संसर्ग + अनुबन्ध + अर्थिन्
वाor
वा:
TypeParticle
Rootवा
Formनिपातः
माम्me
माम्:
TypePronoun
Rootअस्मद्
Formद्वितीया-एकवचनम्
उपरुणद्धिhe blocks/obstructs
उपरुणद्धि:
TypeVerb
Rootउप-रुध्
Formलट्, परस्मैपदम्, प्रथमपुरुषः, एकवचनम्
इतिthus
इति:
TypeParticle/Quotative
Rootइति
Formअव्ययम् (उक्त्यर्थक)
M
master (bhartṛ)
A
agent/operative
E
enemy-at-heel (pārṣṇigrāha)
I
invader
R
rebels
Ā
āṭavikas (forest groups)
A
ally (mitra/ākranda)
A
army

FAQs

Do not assume bad faith immediately; interpret obstruction through a strategic lens (threats, preparations, timing, logistics, internal stability) before reacting.

It resembles root-cause analysis for blocked initiatives—checking security risk, resource mobilization, operational timing, and stakeholder dynamics before escalation.