Sutra 3
Devanagari script
तमर्थमानाभ्यां प्रोत्साह्य मन्त्री ब्रूयात् राजानं मां च प्रमाणं कृत्वा यस्य यदकुशलं पश्यसि तत्तदानीमेव प्रत्यादिश इति ॥ कZ_०१.११.०३ ॥
Transliteration
tam arthamānābhyāṃ protsāhya mantrī brūyāt rājānaṃ māṃ ca pramāṇaṃ kṛtvā yasya yad akuśalaṃ paśyasi tat tadānīm eva pratyādiśa iti
Translation
Encouraging him with reward and recognition, the minister should instruct: “Taking the king and me as your authority, whatever wrongdoing you observe in anyone, report/denounce it immediately.”
Word by Word
तम्him (that king)
तम्:
TypePronoun
Rootतद्
Formसर्वनाम; एकवचन; द्वितीया; पुंलिङ्ग (राजानम् इत्यस्य विशेषणरूपेण)
अर्थम्the purpose/interest (state interest)
अर्थम्:
TypeNoun
Rootअर्थ
Formपुंलिङ्ग; एकवचन; द्वितीया
मानाभ्याम्by standards/criteria (by measures)
मानाभ्याम्:
TypeNoun
Rootमान
Formनपुंसकलिङ्ग; द्विवचन; तृतीया (करण)
प्रोत्साह्यhaving encouraged/urged on
प्रोत्साह्य:
TypeVerb (Gerund)
Rootप्र-उत्सह्
Formक्त्वान्त (अव्ययभाव); पूर्वक्रिया; ‘having encouraged/urged’
मन्त्रीthe minister/counsellor
मन्त्री:
TypeNoun
Rootमन्त्रिन्
Formपुंलिङ्ग; एकवचन; प्रथमा (कर्ता)
ब्रूयात्should say/speak
ब्रूयात्:
TypeVerb
Rootब्रू
Formलिङ् (विधिलिङ्); परस्मैपद; प्रथमपुरुष; एकवचन
राजानम्to the king
राजानम्:
TypeNoun
Rootराजन्
Formपुंलिङ्ग; एकवचन; द्वितीया (कर्म)
माम्me
माम्:
TypePronoun
Rootअस्मद्
Formउत्तमपुरुषसर्वनाम; एकवचन; द्वितीया
चand
च:
TypeParticle
Rootच
Formसमुच्चयार्थक अव्यय
प्रमाणम्as the authority/standard
प्रमाणम्:
TypeNoun
Rootप्रमाण
Formनपुंसकलिङ्ग; एकवचन; द्वितीया
कृत्वाhaving made/taken (as)
कृत्वा:
TypeVerb (Gerund)
Rootकृ
Formक्त्वान्त (अव्ययभाव); ‘having made/taken (as)’
यस्यof whom/whose
यस्य:
TypePronoun
Rootयद्
Formसम्बन्धे; एकवचन; षष्ठी; पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग (सापेक्ष)
यत्whatever (which)
यत्:
TypePronoun
Rootयद्
Formएकवचन; द्वितीया/प्रथमा; नपुंसकलिङ्ग (सापेक्ष; ‘whatever’)
अकुशलम्impropriety/fault/what is unwholesome
अकुशलम्:
TypeAdjective (used substantively)
Rootअकुशल
Formनपुंसकलिङ्ग; एकवचन; द्वितीया (पश्यसि इत्यस्य कर्म)
पश्यसिyou see/observe
पश्यसि:
TypeVerb
Rootपश्
Formलट्; परस्मैपद; मध्यमपुरुष; एकवचन
तत्that
तत्:
TypePronoun
Rootतद्
Formएकवचन; द्वितीया/प्रथमा; नपुंसकलिङ्ग (तत्…तत् सहसंबन्ध)
तत्that (each such)
तत्:
TypePronoun
Rootतद्
Formएकवचन; द्वितीया/प्रथमा; नपुंसकलिङ्ग (पुनरुक्ति: ‘each and every such’)
आनीम्now/at this time
आनीम्:
TypeAdverb
Rootआनीम्
Formकालवाचक अव्यय
एवindeed/just
एव:
TypeParticle
Rootएव
Formअवधारणार्थक अव्यय
प्रत्यादिशgive a counter-order/forbid and correct (immediately)
प्रत्यादिश:
TypeVerb
Rootप्रति-आ-दिश्
Formलोट् (आज्ञार्थ); परस्मैपद; मध्यमपुरुष; एकवचन
इतिthus
इति:
TypeQuotative particle
Rootइति
Formवाक्यसमाप्त्यर्थक/उद्धरणसूचक अव्यय
Entities Mentioned
M
minister (mantrī)K
king (rājā)A
agent (implied)FAQs
A protected, incentivized reporting channel (early-warning/whistleblowing) with clear authorization and a requirement for rapid escalation.