Previous Sutra
Next Sutra

Sutra 10

यदा चास्य प्राणहरं व्याधिमन्तःकोपं शत्रुवृद्धिं मित्रव्यसनमुपस्थितं वा तन्निमित्तामात्मनश्च वृद्धिं पश्येत्तदा सम्भाव्यव्याधिधर्मकार्यापदेशेनापयायात् ॥ कZ_०७.२.१० ॥

yadā cāsya prāṇaharaṃ vyādhim antaḥkopaṃ śatruvṛddhiṃ mitravyasanam upasthitaṃ vā tannimittām ātmanaś ca vṛddhiṃ paśyet tadā sambhāvya vyādhidharmakāryāpadeśenāpayāyāt

And when the protector is afflicted by a life-threatening illness, internal revolt, an enemy’s rise, or a calamity to his ally—and one foresees one’s own advantage arising from that—then, after assessing the situation, one should withdraw on the pretext of illness, religious duty, or urgent business.

यदाwhen
यदा:
TypePronoun/Adverb
Rootयद्
Formसम्बन्धाव्ययम् (कालवाचकं)
and
:
TypeParticle
Root
Formसमुच्चयार्थक-अव्ययम्
अस्यof him / his
अस्य:
TypePronoun
Rootइदम्
Formषष्ठी-एकवचनम् (पुं/नपुं), सर्वनाम
प्राणहरम्life-taking, deadly
प्राणहरम्:
TypeAdjective (Karmadhāraya sense)
Rootप्राणहर
Formद्वितीया-एकवचनम् नपुंसकलिङ्गम्; (व्याधिम्) विशेषणम्
व्याधिम्illness, disease
व्याधिम्:
TypeNoun
Rootव्याधि
Formद्वितीया-एकवचनम् पुंलिङ्गम्
अन्तःकोपम्internal agitation/anger; internal uprising
अन्तःकोपम्:
TypeNoun
Rootअन्तःकोप
Formद्वितीया-एकवचनम् पुंलिङ्गम्; समासः: अन्तः + कोप (अन्तःस्थितः कोपः)
शत्रुवृद्धिम्growth/strengthening of the enemy
शत्रुवृद्धिम्:
TypeNoun
Rootशत्रुवृद्धि
Formद्वितीया-एकवचनम् स्त्रीलिङ्गम्; समासः: शत्रोः वृद्धिः
मित्रव्यसनम्misfortune/calamity of a friend/ally
मित्रव्यसनम्:
TypeNoun
Rootमित्रव्यसन
Formद्वितीया-एकवचनम् नपुंसकलिङ्गम्; समासः: मित्रस्य व्यसनम्
उपस्थितम्having arisen; present; occurred
उपस्थितम्:
TypeVerb (PPP)
Rootउप√स्था
Formकृदन्तः (क्त), नपुंसकलिङ्गे द्वितीया/प्रथमा-एकवचनम्; (एतानि) विशेषणम्—‘present/occurred’
वाor
वा:
TypeParticle
Rootवा
Formविकल्पार्थक-अव्ययम्
तत्that
तत्:
TypePronoun
Rootतद्
Formद्वितीया-एकवचनम् नपुंसकलिङ्गम्; ‘that’ (referring to the situation)
निमित्ताम्as the cause/occasion (thereof)
निमित्ताम्:
TypeNoun/Adjective
Rootनिमित्त
Formद्वितीया-एकवचनम् स्त्रीलिङ्गम्; (वृद्धिम्) विशेषणम्—‘having that as cause’
आत्मनःof oneself / one’s own
आत्मनः:
TypeNoun/Pronoun-like
Rootआत्मन्
Formषष्ठी-एकवचनम् पुंलिङ्गम्
and
:
TypeParticle
Root
Formसमुच्चयार्थक-अव्ययम्
वृद्धिम्increase, advantage, gain
वृद्धिम्:
TypeNoun
Rootवृद्धि
Formद्वितीया-एकवचनम् स्त्रीलिङ्गम्
पश्येत्should see/should perceive/should judge
पश्येत्:
TypeVerb
Root√पश्
Formविधिलिङ् (optative), परस्मैपदम्, प्रथमपुरुषः, एकवचनम्
तदाthen
तदा:
TypeAdverb
Rootतदा
Formकालवाचक-अव्ययम्
सम्भाव्यhaving considered; after assessing
सम्भाव्य:
TypeGerund (Absolutive)
Rootसम्√भू
Formक्त्वान्त (ल्यप्) अव्ययम्; ‘having considered/estimated’
व्याधिillness
व्याधि:
TypeNoun
Rootव्याधि
Formप्रथमा-एकवचनम् पुंलिङ्गम्; समासे पूर्वपदम्
धर्मduty; religious obligation
धर्म:
TypeNoun
Rootधर्म
Formप्रथमा-एकवचनम् पुंलिङ्गम्; समासे मध्यपदम्
कार्यwork; business; task
कार्य:
TypeNoun
Rootकार्य
Formप्रथमा-एकवचनम् नपुंसकलिङ्गम्; समासे मध्यपदम्
अपदेशेनby means of a pretext; on the plea of
अपदेशेन:
TypeNoun
Rootअपदेश
Formतृतीया-एकवचनम् पुंलिङ्गम्; साधन/हेतौ
अपयायात्should withdraw; should retire
अपयायात्:
TypeVerb
Rootअप√या
Formविधिलिङ् (optative), परस्मैपदम्, प्रथमपुरुषः, एकवचनम्
Ś
śatru (enemy)
M
mitra (ally)

FAQs

To reduce retaliation risk and preserve future negotiating space by making withdrawal appear non-hostile and situational rather than defiant.