Sutra 49
Devanagari script
कार्तान्तिकव्यञ्जनो वा कन्यामन्येन वृतामन्यस्य प्ररूपयेत् अमुष्य कन्या राजपत्नी राजप्रसविनी च भविष्यति सर्वस्वेन प्रसह्य वैनां लभस्व इति ॥ कZ_११.१.४९ ॥
Transliteration
kārtāntikavyañjano vā kanyāmanyena vṛtāmanyasya prarūpayet amuṣya kanyā rājapatnī rājaprasavinī ca bhaviṣyati sarvasvena prasahya vaināṃ labhasva iti
Translation
Or an agent posing as an astrologer/soothsayer may present a maiden—betrothed to one man—to another, saying: “That man’s daughter will become a king’s wife and bear a king; seize her by any means and obtain her.”
Word by Word
कार्तान्तिकव्यञ्जनःa ‘kārtāntika’ agent/signaller (a fear-inducing/underworld-associated instigator)
कार्तान्तिकव्यञ्जनः:
TypeNoun
Rootव्यञ्ज्
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कार्तान्तिकस्य व्यञ्जनः = ‘कार्तान्तिक-सम्बद्धः सूचकः/दूतः’
वाor
वा:
TypeParticle
Rootवा
Formविकल्पार्थक अव्यय
कन्याम्a maiden/daughter
कन्याम्:
TypeNoun
Rootकन्या
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
अन्येनby another (man)
अन्येन:
TypePronoun/Adjective
Rootअन्य
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, तृतीया, एकवचन
वृताम्chosen/accepted (as bride)
वृताम्:
TypeParticiple
Rootवृ (वरणे)
Formभूतकृदन्त (क्त), स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ‘वृता’ = वरीता/विवाहार्थं स्वीकृता
अन्यस्यof another (man)
अन्यस्य:
TypePronoun/Adjective
Rootअन्य
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन
प्ररूपयेत्should represent/portray (her) as (belonging) to another
प्ररूपयेत्:
TypeVerb
Rootप्र-रूप् (रूपणे/प्रदर्शने)
Formविधिलिङ्, परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन; causative sense possible in context ‘to cause to be represented/portrayed’
अमुष्यof that (man)
अमुष्य:
TypePronoun
Rootअदस् (अमुष्-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी, एकवचन (पुं/नपुं); ‘of that (man)’
कन्याthe maiden/daughter
कन्या:
TypeNoun
Rootकन्या
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
राजपत्नीthe king’s wife (queen)
राजपत्नी:
TypeNoun
Rootपत्नी
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; राज्ञः पत्नी
राजप्रसविनीa bearer of the king’s offspring
राजप्रसविनी:
TypeNoun (agent noun)
Rootप्रसू (प्रसवे)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; राज्ञः प्रसविनी = राजस्य सन्तानं प्रसूयते इति
चand
च:
TypeParticle
Rootच
Formसमुच्चयार्थक अव्यय
भविष्यतिwill become/will be
भविष्यति:
TypeVerb
Rootभू
Formलृट् (भविष्यत्काल), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन
सर्वस्वेनwith one’s entire wealth
सर्वस्वेन:
TypeNoun
Rootसर्वस्व
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया, एकवचन; ‘with all (one’s) wealth/everything’
प्रसह्यby force, forcibly
प्रसह्य:
TypeGerund
Rootप्र-सह्
Formक्त्वान्त (ल्यप्) अव्यय; ‘having forced/using force’
वाor
वा:
TypeParticle
Rootवा
Formविकल्पार्थक अव्यय
एनाम्her
एनाम्:
TypePronoun
Rootइदम् (एना-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ‘her’
लभस्वobtain (her), win (her)
लभस्व:
TypeVerb
Rootलभ्
Formलोट् (आज्ञार्थ), आत्मनेपद, मध्यमपुरुष, एकवचन
इतिthus (saying)
इति:
TypeQuotative particle
Rootइति
Formउक्त्यन्त-निर्देशक अव्यय
Entities Mentioned
K
kārtāntika (astrologer)K
kanyāR
rājāFAQs
It supplies a culturally persuasive rationale for rash action, turning private desire into politically disruptive coercion that generates feuds and retaliations.