Sutra 45
Devanagari script
गृहीतायामर्धमासानन्तरं सिद्धव्यञ्जनो दूष्यसंघमुख्यमध्ये प्रक्रोशेत् असौ मे मुख्यो भार्यां स्नुषां भगिनीं दुहितरं वाधिचरति इति ॥ कZ_११.१.४५ ॥
Transliteration
gṛhītāyāmardhamāsānantaraṃ siddhavyañjano dūṣyasaṃghamukhyamadhye prakrośet asau me mukhyo bhāryāṃ snuṣāṃ bhaginīṃ duhitaraṃ vādhicarati iti
Translation
After she has been taken, about half a month later a planted informer should cry out in the midst of the confederation’s leaders: 'That chief of mine violates (seduces) my wife—or my daughter-in-law, sister, or daughter.'
Word by Word
गृहीतायाम्when (she) has been seized/arrested
गृहीतायाम्:
TypeVerb-derived (PPP used adjectivally)
Rootग्रह् (√ग्रह्)
Formस्त्रीलिङ्गे सप्तमी एकवचनम्; क्त-प्रत्ययान्त (गृहीत) ; लोकेटिव्-अब्सोल्यूट् (सप्तमी-सम्बन्ध)
अर्धमासhalf a month
अर्धमास:
TypeNoun
Rootमास
Formपुंलिङ्गे द्वितीया एकवचनम् (काल-परिमाण); अर्ध + मास
अनन्तरम्afterwards; after that
अनन्तरम्:
TypeAdverb (indeclinable use)
Rootअनन्तर
Formअव्यय; ‘thereafter/after’
सिद्धproved; established
सिद्ध:
TypeVerb-derived (PPP)
Rootसिध् (√सिध्)
Formक्त-प्रत्ययान्त; समासपूर्वपद
व्यञ्जनःan indicator; a corroborating sign/evidence
व्यञ्जनः:
TypeNoun
Rootव्यञ्जन
Formपुंलिङ्गे प्रथमा एकवचनम्; ‘सूचक/लक्षण’ अर्थे
दूष्यthe one to be accused/impugned
दूष्य:
TypeVerb-derived (gerundive)
Rootदूष् (√दूष्)
Formयत्-प्रत्ययान्त (दूष्य = ‘to be accused/impugned’); समासपूर्वपद
संघof the group/assembly
संघ:
TypeNoun
Rootसंघ
Formपुंलिङ्गे षष्ठी एकवचनम्; समासमध्यपद
मुख्यchief; principal
मुख्य:
TypeAdjective (used as noun in compound)
Rootमुख्य
Formसमासमध्यपद; ‘chief/leading’
मध्येin the middle; among
मध्ये:
TypeNoun (locative used adverbially)
Rootमध्य
Formनपुंसकलिङ्गे सप्तमी एकवचनम्; ‘in the midst (of)’
प्रक्रोशेत्he should cry out/proclaim publicly
प्रक्रोशेत्:
TypeVerb
Rootक्रुश् (√क्रुश्)
Formलोट्/विधिलिङ्?—आज्ञार्थे विधिलिङ् (optative) परस्मैपदम्, प्रथमपुरुष एकवचनम्; प्र-उपसर्ग
असौthis man; that person (here present)
असौ:
TypePronoun
Rootअसद्/अदस् (pronoun)
Formपुंलिङ्गे प्रथमा एकवचनम्; अदस्-शब्द
मेmy
मे:
TypePronoun
Rootअस्मद्
Formषष्ठी एकवचनम् (enclitic)
मुख्यः(is) my chief man
मुख्यः:
TypeAdjective (used substantively)
Rootमुख्य
Formपुंलिङ्गे प्रथमा एकवचनम्
भार्याम्wife
भार्याम्:
TypeNoun
Rootभार्या
Formस्त्रीलिङ्गे द्वितीया एकवचनम्
स्नुषाम्daughter-in-law
स्नुषाम्:
TypeNoun
Rootस्नुषा
Formस्त्रीलिङ्गे द्वितीया एकवचनम्
भगिनीम्sister
भगिनीम्:
TypeNoun
Rootभगिनी
Formस्त्रीलिङ्गे द्वितीया एकवचनम्
दुहितरम्daughter
दुहितरम्:
TypeNoun
Rootदुहितृ
Formस्त्रीलिङ्गे द्वितीया एकवचनम् (ऋ-प्रातिपदिक; विशेष रूप)
वाor
वा:
TypeParticle
Rootवा
Formअव्यय; विकल्पार्थक
अधिचरतिhas sexual relations with; violates
अधिचरति:
TypeVerb
Rootचर् (√चर्)
Formलट् परस्मैपदम्, प्रथमपुरुष एकवचनम्; अधि-उपसर्ग; (स्त्री-सम्बन्धे) ‘व्यभिचरति/समागच्छति’ अर्थे
इतिthus (quoting)
इति:
TypeQuotative particle
Rootइति
Formअव्यय; वाक्य-समाप्ति/उद्धरणचिह्न
Entities Mentioned
S
siddhavyañjanaS
saṃghamukhyaFAQs
A delay helps the entrapment mature (contact, witnesses, rumors) so the accusation appears credible and polarizes the leadership before facts can be cleanly verified.