Sutra 1
Devanagari script
पतिकुलान्निष्पतितायाः स्त्रियाः षट्पणो दण्डः अन्यत्र विप्रकारात् ॥ कZ_०३.४.०१ ॥
Transliteration
patikulān niṣpatitāyāḥ striyāḥ ṣaṭpaṇo daṇḍaḥ anyatra viprakārāt.
Translation
If a woman goes out from her husband’s household, the fine is 6 paṇas—except in cases of distress/exceptional cause.
Word by Word
पति-कुलात्from the husband’s household/family
पति-कुलात्:
TypeNoun
Rootपति; कुल
Formपुंलिङ्ग; एकवचन; पञ्चमी-विभक्ति; (कुल) — ‘पतिकुल’ इति समासः, तस्मात् (अपादान)
निष्पतितायाःof a woman who has gone out/absconded
निष्पतितायाः:
TypeParticiple (Verbal adjective)
Rootनि√पत् (पत् गतौ)
Formकृदन्त (क्त-प्रत्यय/भूतकृदन्त); स्त्रीलिङ्ग; एकवचन; षष्ठी-विभक्ति; ‘निष्पतिता’ = ‘निष्पतित’ (gone out/ran away)
स्त्रियाःof a woman
स्त्रियाः:
TypeNoun
Rootस्त्री
Formस्त्रीलिङ्ग; एकवचन; षष्ठी-विभक्ति
षट्-पणःa fine of six panas
षट्-पणः:
TypeNumeral + Noun
Rootषट्; पण
Formपुंलिङ्ग; एकवचन; प्रथमा-विभक्ति; ‘षट्पण’ = षड्भिः पणैः परिमितः (six panas)
दण्डः(is) the penalty/fine
दण्डः:
TypeNoun
Rootदण्ड
Formपुंलिङ्ग; एकवचन; प्रथमा-विभक्ति; विधेय (predicate)
अन्यत्रexcept; otherwise than
अन्यत्र:
TypeIndeclinable
Rootअन्यत्र
Formअव्यय; ‘except/otherwise than’ अर्थे
विप्रकारात्from a different case/except in a special case
विप्रकारात्:
TypeNoun
Rootवि-प्रकार
Formपुंलिङ्ग; एकवचन; पञ्चमी-विभक्ति; अपादान
Entities Mentioned
W
womanH
husband’s household (patikula)FAQs
It builds discretionary space for adjudicators to recognize necessity/duress, preventing rigid enforcement from producing injustice or social backlash.