Sutra 31
Devanagari script
रहस्यव्यवहारेष्वेका स्त्री पुरुष उपश्रोता उपद्रष्टा वा साक्षी स्याद् राजतापसवर्जम् ॥ कZ_०३.११.३१ ॥
Transliteration
rahasyavyavahāreṣv ekā strī puruṣa upaśrotā upadraṣṭā vā sākṣī syād rājatāpasavarjam
Translation
In confidential transactions, a single witness—whether a woman or a man—who either overheard or observed may serve as witness, except that the king and ascetics are to be excluded.
Word by Word
रहस्यव्यवहारेषुin matters of secret dealings/cases
रहस्यव्यवहारेषु:
TypeNoun
Rootव्यवहार (√हृ + वि-आ-हार/व्यवहार as noun); रहस्य (adj/n.)
Formपुंलिङ्ग; बहुवचन; सप्तमी; (रहस्यस्य व्यवहारः → रहस्यव्यवहारः), तस्मिन्/तेषु
एकाone (single)
एका:
TypePronoun/Adjective
Rootएक
Formस्त्रीलिङ्ग; एकवचन; प्रथमा; स्त्री-विशेषणम्
स्त्रीa woman
स्त्री:
TypeNoun
Rootस्त्री
Formस्त्रीलिङ्ग; एकवचन; प्रथमा
पुरुषःa man
पुरुषः:
TypeNoun
Rootपुरुष
Formपुंलिङ्ग; एकवचन; प्रथमा
उपश्रोताan overhearer (one who listens in)
उपश्रोता:
TypeNoun
Rootउप-√श्रु (श्रवण) → उपश्रोत्र्/उपश्रोता
Formपुंलिङ्ग; एकवचन; प्रथमा; कर्तृवाचक-नाम (agent noun)
उपद्रष्टाan observer (one who watches)
उपद्रष्टा:
TypeNoun
Rootउप-√दृश् (दर्शन) → उपद्रष्टृ/उपद्रष्टा
Formपुंलिङ्ग; एकवचन; प्रथमा; कर्तृवाचक-नाम (agent noun)
वाor
वा:
TypeParticle
Rootवा
Formविकल्पार्थक-अव्यय (disjunctive)
साक्षीa witness
साक्षी:
TypeNoun
Rootसाक्षिन्
Formपुंलिङ्ग; एकवचन; प्रथमा; इकारान्त-प्रातिपदिक (साक्षिन् → साक्षी)
स्यात्should be / may be
स्यात्:
TypeVerb
Root√अस्
Formविधिलिङ् (optative); परस्मैपदम्; प्रथमपुरुष; एकवचन; (भवेत्)
राजतापसवर्जम्excluding the king and an ascetic
राजतापसवर्जम्:
TypeAdjective/Participle (used adverbially)
Rootवर्ज (√वृज्/वर्ज् ‘to exclude’) ; राजन्, तापस
Formनपुंसकलिङ्ग; एकवचन; द्वितीया/अव्ययीभाववत् प्रयोगः; ‘राजतापसौ वर्जयित्वा/वर्जम्’ = excluding king and ascetic
Entities Mentioned
K
king (rāja)A
ascetic (tāpasa)FAQs
Because secrecy reduces the likelihood of multiple witnesses; the rule prevents impunity by adapting evidentiary thresholds to practical realities.
The king’s involvement risks coercion and politicization; ascetics are treated as institutionally separate from ordinary legal entanglements.