Sutra 1

अक्षपटलमध्यक्षः प्रान्मुखमुदन्मुखं वा विभक्तोपस्थानं निबन्धपुस्तकस्थानं कारयेत् ॥ कZ_०२.७.०१ ॥

akṣapaṭalamadhyakṣaḥ prānmukham udanmukhaṃ vā vibhaktopasthānaṃ nibandhapustakasthānaṃ kārayet

The Superintendent of the Accounts Office (akṣapaṭala) should have a segregated office arrangement established, with the record-books kept in a designated place, oriented east-facing or north-facing.

अक्षपटलमध्यक्षःthe superintendent of the accounts/ledger office
अक्षपटलमध्यक्षः:
TypeNoun
Rootअधि+ईक्ष् (अध्यक्ष) / अक्ष / पटल
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-एकवचन; समासः—अक्षपटलस्य अध्यक्षः
प्राङ्मुखम्facing east
प्राङ्मुखम्:
TypeAdjective (used adverbially)
Rootप्राङ् + मुख
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-एकवचन; ‘मुख’ के साथ कर्मधारय; क्रियाविशेषणवत् (how he should be seated)
उदङ्मुखम्facing north
उदङ्मुखम्:
TypeAdjective (used adverbially)
Rootउदङ् + मुख
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-एकवचन; क्रियाविशेषणवत्
वाor
वा:
TypeParticle
Rootवा
Formविकल्पार्थक अव्यय
विभक्तोपस्थानम्a separated/segregated arrangement (of seating/attendance)
विभक्तोपस्थानम्:
TypeNoun
Rootवि+भज् (विभक्त) / उप+स्था (उपस्थान)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-एकवचन; समासः—विभक्तम् उपस्थानम्
निबन्धपुस्तकस्थानम्the place for keeping the register/record-book
निबन्धपुस्तकस्थानम्:
TypeNoun
Rootनि+बन्ध् (निबन्ध) / पुस्तक / स्थान
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-एकवचन; समासः—निबन्धपुस्तकस्य स्थानम्
कारयेत्should cause (it) to be arranged / should have (it) made
कारयेत्:
TypeVerb
Rootकृ (णिच्)
Formलोट् (आज्ञार्थे), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन; णिच्-प्रयोगः (causative)
A
akṣapaṭalamadhyakṣa
N
nibandhapustaka

FAQs

Segregation and controlled access—reducing opportunities for tampering and improving accountability in financial record handling.