Sutra 17
Devanagari script
चिकित्सककुटीरक्षविधापाचकाः प्रस्थौदनं स्नेहप्रसृतिं क्षारलवणयोश्च द्विपलिकं हरेयुः दशपलं मांसस्य अन्यत्र चिकित्सकेभ्यः ॥ कZ_०२.३२.१७ ॥
Transliteration
cikitsakakuṭīrakṣavidhāpācakāḥ prasthaudanaṃ snehaprasṛtiṃ kṣāralavaṇayoś ca dvipalikaṃ hareyuḥ daśapalaṃ māṃsasya anyatra cikitsakebhyaḥ
Translation
Veterinarians, hut-guards, and cooks shall receive: one prastha of cooked rice, one prasṛti of fat/oil, and two palas each of alkali and salt; additionally, ten palas of meat—except in the case of physicians (who are treated differently).
Word by Word
चिकित्सकphysicians / medical attendants
चिकित्सक:
TypeNoun
Rootचिकित्सक (√कित्स्/चिकित्स् इति व्युत्पत्तिः; व्यवहारतः नाम)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा बहुवचन (समाहार-निर्देशे कर्मकर-समूहः)
कुटीरक्षhut-guards / guards of the quarters
कुटीरक्ष:
TypeNoun
Rootकुटीरक्ष (कुटी-रक्ष)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा बहुवचन; कुटी(कुटीर) रक्षति इति—कुटीर-रक्षकः
विधापाचकाःcooks (who prepare according to prescribed procedure)
विधापाचकाः:
TypeNoun
Root√पच् (पचति)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा बहुवचन; विधा- (विशेष-प्रकारेण/नियत-विधिना) पाचकः
प्रस्थौदनम्cooked rice measuring one prastha
प्रस्थौदनम्:
TypeNoun
Rootओदन
Formपुं/नपुंसकलिङ्ग (ओदनः/ओदनम्); द्वितीया एकवचन; प्रस्थ-परिमितः ओदनः
स्नेहप्रसृतिम्one prasṛti measure of fat (ghee/oil)
स्नेहप्रसृतिम्:
TypeNoun
Rootस्नेह, प्रसृति
Formस्त्रीलिङ्ग; द्वितीया एकवचन; स्नेहस्य (घृत-तैलादेः) प्रसृति-परिमाणम्
क्षारलवणयोःof alkali and of salt
क्षारलवणयोः:
TypeNoun
Rootक्षार, लवण
Formनपुंसक/पुं (द्रव्य-नाम); षष्ठी/सप्तमी द्विवचन—यहाँ षष्ठी द्विवचन (of alkali and salt)
चand
च:
TypeParticle
Rootच
Formसमुच्चयार्थक अव्यय
द्विपलिकम्two palas in quantity
द्विपलिकम्:
TypeAdjective
Rootद्वि + पल
Formनपुंसकलिङ्ग; द्वितीया एकवचन; द्विपल-परिमाणम् (two-pala measure)
हरेयुःshould take / should receive
हरेयुः:
TypeVerb
Root√हृ (हरति)
Formविधिलिङ् (optative); परस्मैपदम्; प्रथमपुरुष बहुवचन; ‘they should take/receive’
दशपलम्ten palas in quantity
दशपलम्:
TypeAdjective
Rootदश + पल
Formनपुंसकलिङ्ग; द्वितीया एकवचन; दशपल-परिमाणम्
मांसस्यof meat
मांसस्य:
TypeNoun
Rootमांस
Formनपुंसकलिङ्ग; षष्ठी एकवचन
अन्यत्रexcept / otherwise than
अन्यत्र:
TypeAdverb
Rootअन्यत्र
Formदेश/अपवादार्थक अव्यय
चिकित्सकेभ्यःthan the physicians / except for the physicians
चिकित्सकेभ्यः:
TypeNoun
Rootचिकित्सक
Formपुंलिङ्ग; पञ्चमी बहुवचन (ablative plural): ‘from/than the physicians’
Entities Mentioned
V
veterinariansH
hut-guardsC
cooksFAQs
Fixed measures curb leakage and disputes, simplify audits, and stabilize labor supply through predictable entitlements.