Sutra 2

हस्त्यायामद्विगुणोत्सेधविष्कम्भायामां हस्तिनीस्थानाधिकां सप्रग्रीवां कुमारीसंग्रहां प्रान्मुखीमुदन्मुखीं वा शालां निवेशयेत् ॥ कZ_०२.३१.०२ ॥

hastyāyāma-dviguṇotsedha-viṣkambha-āyāmāṃ hastinī-sthānādhikāṃ sapragrīvāṃ kumārī-saṃgrahāṃ prānmukhīm udanmukhīṃ vā śālāṃ niveśayet

He should construct an elephant-stable whose height and breadth are twice an elephant’s measure, with length accordingly, providing slightly more than the space required for an adult female elephant; it should have a fore-neck/fore-part provision, a separate enclosure for young females, and be oriented facing east or north.

हस्ति-आयाम-द्वि-गुण-उत्सेध-विष्कम्भ-आयामाम्(a stable) whose length, height and breadth are each twice the elephant’s length
हस्ति-आयाम-द्वि-गुण-उत्सेध-विष्कम्भ-आयामाम्:
TypeNoun (compound)
Rootहस्तिन्/आयाम/द्वि/गुण/उत्सेध/विष्कम्भ
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया एकवचन; ‘शालाम्’ इत्यस्य विशेषणम्; अर्थः—हस्त्यायामे द्विगुणः उत्सेधः, विष्कम्भः, आयामः यस्याः सा
हस्तिनी-स्थान-अधिकाम्(a stable) larger than the space required for a female elephant’s standing place
हस्तिनी-स्थान-अधिकाम्:
TypeNoun (compound)
Rootहस्तिनी/स्थान/अधिक
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया एकवचन; ‘शालाम्’ इत्यस्य विशेषणम्; अर्थः—हस्तिन्याः स्थानात् अधिका/अधिकप्रमाणा
स-प्रग्रीवाम्(a stable) provided with a projecting/raised front-neck (forepart)
स-प्रग्रीवाम्:
TypeAdjective (compound)
Rootप्रग्रीवा
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया एकवचन; ‘शालाम्’ इत्यस्य विशेषणम्; स- = ‘युक्त’
कुमारी-संग्रहाम्(a stable) having a separate enclosure/arrangement for young female elephants
कुमारी-संग्रहाम्:
TypeNoun (compound)
Rootकुमारी/संग्रह
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया एकवचन; ‘शालाम्’ इत्यस्य विशेषणम्; अर्थः—कुमार्याः संग्रहः (स्थान/व्यवस्था) यस्याः
प्राक्-मुखीम्east-facing
प्राक्-मुखीम्:
TypeAdjective (compound)
Rootप्राक्/मुख
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया एकवचन; ‘शालाम्’ इत्यस्य विशेषणम्; प्राक् = पूर्व
उदक्-मुखीम्north-facing
उदक्-मुखीम्:
TypeAdjective (compound)
Rootउदक्/मुख
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया एकवचन; ‘शालाम्’ इत्यस्य विशेषणम्; उदक् = उत्तर
वाor
वा:
TypeParticle
Rootवा
Formअव्यय; विकल्पार्थक
शालाम्a stable/shed (elephant-stable)
शालाम्:
TypeNoun
Rootशाला
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया एकवचन; कर्मपदम्
निवेशयेत्should establish/build
निवेशयेत्:
TypeVerb
Rootनि-विश्
Formविधिलिङ् (optative), परस्मैपदम्, प्रथमपुरुष, एकवचन; कर्ता (अध्याहृतः) = (अध्यक्षः/राजा)
W
war elephants
J
juvenile elephants (kumārī)

FAQs

Beyond auspicious convention, fixed orientation supports uniform planning, ventilation/light expectations, and inspectability across facilities—key for scalable administration.